Bernice Vreedzaam

.

Ongeveer 20 jaar geleden was ik met mijn gezin op vakantie in Ghana, het land in West Afrika van waaruit de Nederlanders schepen vol slaafgemaakte verstuurden naar Amerika. Aan de kust van Ghana liggen een aantal forten van waaruit dit gebeurde en het grootste en belangrijkste fort ligt in Elmina. Het werd door de West Indische Compagnie (WIC) geëxploiteerd als het grootste fort van waaruit slaafgemaakt op schepen werden gezet, volgens schattingen duizenden per jaar. Beneden in het fort is een ruimte van waaruit de slaafgemaakte door de ‘deur van geen terugkeer’ moesten lopen naar de schepen van de WIC. Deze ruimte was één van de meest indrukwekkende van dit enorme fort.

Ik begin hierover om enige duiding te geven aan het gedicht ‘Elmina’ uit de nieuwe bundel van schrijver en dichter Bernice Vreedzaam (1972) ‘De vogelgrens oversteken’ uit 2025. Naar aanleiding van 50 jaar onafhankelijkheid van Suriname schreef zij deze bundel, waarin ze aan de hand van haar eigen geschiedenis, die van de Marrons, laat zien hoe de geschiedenis voort leeft, over landsgrenzen en generaties heen. Marrons zijn gevluchte Afrikaanse tot slaaf gemaakte, die in stamverband in de ontoegankelijke oerwouden of binnenlanden gingen leven en hun afstammelingen.

In de nieuwe bijzondere bundel ‘De vogelgrens oversteken’ staat het gedicht ‘Elmina’ dat verwijst naar een zwarte bladzijde uit onze geschiedenis.

.

Elmina

.

Forsgebouwd voor goud, een oud

melaats fort, waar bastaarden zich verdringen,

ze zingen voor vreemde goden

slaan op vervaagde dagen op onheilige gongs

.

Een vormig bolwerk waar rottende oogkassen

van aangespoelde schubbenmaskers kussens kloppen

de wacht houden naast die met dronkengeweren leunen

tegen de poorten van de roetige binnenplaats

.

Waar dochters en zonen hun laatste adem inhielden,

vege muren en een grasmat van gevederde jurken slepen

keldergang huilt tochtig wurgt in haar kreten

razernij paradeert in een ooghoek

.

Probeer het niet, Muze, de al te avontuurlijke,

niets is meer in zilte regenbuien die jouw vrienden omringen,

of in de klei baden of op warse grondritueel te verspillen.

Als de dood zijn pijl stuurt, haast het kind zich naar het sterfelijk uur.

.