Categorie archief: (bijna) vergeten dichters

De nacht

Georg Trakl

.

In een tweedehandsboekenwinkel kocht ik de verzamelbundel ‘We werden 100 jaar ouder’ Dichters over de Eerste Wereldoorlog, samengesteld door Chris Spriet en met illustraties van Wim Opbrouck. In de afgelopen jaren heb ik al vaker geschreven over dichters die leefden gedurende de Eerste Wereldoorlog of die aan het front als soldaat hebben gediend. En het is niet de eerste keer dat ik schrijf over een verzamelbundel met poëzie uit die grote oorlog zoals WO I ook wel genoemd wordt. In 2023 schreef ik nog over de bundel ‘De 100 beste gedichten van de Eerste Wereldoorlog‘ samengesteld door Geert Buelens uit 2014.

Deze bundel bevat naast de originele gedichten ook de vertaalde versies. En uiteraard zijn alle grote namen van dichters uit de verschillende Europese landen ook in deze bundel vertegenwoordigd. Lezend in de bundel kom ik namen tegen die ik niet ken zoals bijvoorbeeld Georg Trakl (1887-1914). In 1910 diende Trakl al in het leger voor een jaar. Na zijn diensttijd werkte hij als apotheker in een ziekenhuis in Innsbruck. In Innsbruck leerde hij een groep avant-garde kunstenaars kennen die verbonden waren aan het gerenommeerde literaire tijdschrift Der Brenner, een tijdschrift dat de Kierkegaard-revival in de Duitstalige landen inluidde. Ludwig von Ficker , de redacteur van Der Brenner werd zijn beschermheer; hij drukte regelmatig Trakls werk af en probeerde een uitgever voor hem te vinden om een ​​dichtbundel uit te geven. Het resultaat van deze inspanningen was de bundel ‘Gedichte’, dat in de zomer van 1913 door Kurt Wolff in Leipzig werd gepubliceerd. Ficker bracht Trakl ook onder de aandacht van Ludwig Wittgenstein, die hem anoniem een ​​aanzienlijk bedrag toekende zodat hij zich op zijn schrijven kon concentreren.

Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog diende Trakl opnieuw in het Oostenrijks-Hongaarse leger en werd hij als medisch lieutenant naar het Oostfront gestuurd om soldaten te verzorgen . Trakl leed aan frequente depressies. Tijdens de Slag bij Gródek (uitgevochten in de herfst van 1914 bij Gródek) moest Trakl bij zo’n negentig gewonde soldaten herstellen. Hij probeerde zelfmoord te plegen door de spanning, maar zijn kameraden verhinderden dit. Trakl werd opgenomen in een militair ziekenhuis in Krakau en nauwlettend in de gaten gehouden. Hij verviel in een nog diepere depressie en schreef Ficker om advies. Ficker overtuigde hem om contact op te nemen met Wittgenstein. Na ontvangst van Trakls brief reisde Wittgenstein naar het ziekenhuis, maar ontdekte dat Trakl was overleden aan een overdosis cocaïne.

Hoewel Trakls vroegste gedichten filosofischer van aard zijn en zich niet zozeer met de werkelijkheid bezighouden, spelen de meeste van zijn gedichten zich af in de avond of hebben de avond als motief. Stilte is ook een veelvoorkomend motief in Trakls poëzie, en in zijn latere gedichten komen vaak de stille doden voor, die zich niet kunnen uitdrukken. Het gedicht ‘Die Nacht’ of ‘De nacht’ in vertaling gaat over een van die helse nachten aan het front. Het gedicht werd oorspronkelijk gepubliceerd in Der Brenner in 1914-1915

.

De nacht

.

U zing ik woeste splijting,

In de nachtstorm

Torenend gebergte;

Uw grauwe torens

In helse grimassen overstromend,

Vlammend gedierte,

Ruige varens, sparren,

Kristallen bloemen.

Kwelling zonder eind,

Dat je God verjoeg

Goedmoedige geest,

Zuchtend in het neerstortend water,

In deinende dennen.

.

Goudgeel flakkeren de vuren

Der volkeren rondom.

Boven zwartachtige klippen

Stort doodsdronken

De ontbrandende windbruid,

De blauwe golf

Van de gletsjer

En geweldig dreunt

De klok in het dal:

Vlammem, vloeken

En de duistere

Spelen der wellust,

Bestormt de hemel

Een versteend hoofd.

.

 

Voorschrift

Han G. Hoekstra

.

Dichter, journalist, redacteur maar vooral bekend jeugdgedichten en -verhalenschrijver Han. G. Hoekstra (1906-1988) is geen onbekende op dit blog maar heel vaak heb ik niet over hem geschreven. Ik deelde al eens een dubbel-gedicht (samen met dichter H.H. ter Balkt) over de winter en ik schreef al eens over zijn ‘Verzamelde gedichten‘ uit 1972.

Als dichter liet hij zich vooral liet inspireren door voorvallen en waarnemingen uit het dagelijks leven en zijn naaste omgeving. Zijn poëzie is over het algemeen licht van toon en kenmerkt zich door een toegankelijk taalgebruik. Hoekstra moest niets hebben van gewichtigdoenerij. Net als Adriaan Morriën (1912-2002) en Vasalis (1909-1998) werd hij tot de dichters van het kleine geluk gerekend. Het zijn onder meer deze dichters die werden samengebracht in het literaire tijdschrift Criterium, dat Hoekstra in 1940 samen met Cola Debrot (1902-1981) en Ed. Hoornik (1910-1970) oprichtte.

Vandaag wil ik opnieuw een gedicht delen uit zijn ‘Verzamelde gedichten’ met als ondertitel ‘Dubbelspoor * Het ongerijmde leven * Amorosa * Panopticum * De zandloper * Ongeregeld’ Deze titels verschenen in de jaren 1933, 1940, 1946, 1956 en 1972. Het gedicht is getiteld ‘Voorschrift’. Het betreft hier een liefdesgedicht maar met een sterke mening over een vrouw zou moeten zijn die Hoekstra graag zou vinden.

.

Voorschrift

.

Vrouwen die te veel spreken

zijn als murmelende beken,

die men vergeeft, maar vergeet.

Vrouwen die steeds bedenken

dat zij zich zelf wegschenken,

schenken hun kleed alleen.

Zoek naar de wijze, ware,

die nooit zich zelve verspilde

en nimmer toekwam aan sparen,

wier ogen het altijd beter

gezegd hebben dan haar stem:

hier ben ik, God vergeef me,

neem mij zoals ik ben.

.

Aan mijn engelbewaarder

Frederik van Eeden

.

In een miniboekenkast langs de weg staan meestal heel veel oude en onaantrekkelijke boeken. Tenzij de beheerder van die kasten er actief mee bezig is, dan kun je er vaak wel interessante of actuele boeken in vinden. Wanneer ik er langs een loop moet ik altijd even kijken. Meestal weet ik dan bij de eerste aanblik wel of het wat is of niet. Maar ik word ook nog weleens verrast.

Zo liep ik pas geleden langs een kast waarin ik in eerste instantie niet veel zag staan. Oude thrillers uit de jaren ’90 van de vorige eeuw, wat studieboeken en wat verouderde jeugdboeken. Maar er stond ook een klein boekje in de hoek. Kleine (of dunne) boekjes zijn vaak poëzie en dit boekje, ongeveer ter grootte van een MUGzine, was een zeer goed bewaard dichtbundeltje van Frederik van Eeden (1860-1932). Het bundeltje ‘Aan mijn engelbewaarder’ en andere gedichten is uit 1922. Op de titelpagina heeft ene Greetje haar naam geschreven en de datum van 21 oktober 1943.

De 56 pagina’s zijn onderverdeeld in 9 genummerde hoofdstukjes. Hoofdstuk VI bestaat uit welgeteld 1 gedicht en dat is getiteld ‘Uitvaart van Domela Nieuwenhuis’.

Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919) was een Nederlands socialistische politicus en later een sociaal-anarchist en antimilitarist. Domela Nieuwenhuis geldt als een van de oprichters van de socialistische beweging in Nederland. Hij was in 1879 oprichter van het tijdschrift Recht voor Allen. Later, in 1898, was hij oprichter van het blad De Vrije Socialist. Oorspronkelijk heette hij Nieuwenhuis, maar in 1859 ontving zijn familie bij Koninklijk Besluit toestemming de achternaam ‘Domela’ toe te voegen, zodat de familienaam voortaan Domela Nieuwenhuis werd. Vooral dat laatste, dat dit bij Koninklijk besluit ging vind ik erg grappig voor een sociaal-anarchist.

.

Uitvaart van Domela Nieuwenhuis

.

De roode Baar kwam nader, uuren toefden

duizenden voor de vensters, op de straten

geduldig wachtend, ernstig, met zacht praten,

eindlooze, sombre meenigt van bedroefden.

.

De volksbuurt vol, al de door zorg gegroefde

in ’t rauwe morgenlicht vale gelaten,

moeders met kindertjes, dat ze niet hoefden

die zooveel uuren lang alleen te laten –

.

Daar vlamt de Roode Baar, met Rood van Trots,

van vuur’ge Liefde en van heilig woeden,

.

En al d’onterfden voelen bij dat Rood

daar gaat een wreeker van hun valen nood.

.

Roode Bloeddroppel uit de Wonde Gods!

Hoelang – hoe lang nog zal de Wonde bloeden?

.

November 1919

.

 

 

Plataan

Herman Pieter de Boer

.

Toen ik in 2019 in mijn bibliotheek in de eindfase zat van fusie (Maassluis en Midden-Delfland met Vlaardingen) kwam de vraag naar boven hoe we die nieuwe organisatie zouden gaan noemen. Een opsomming van de drie gemeenten is natuurlijk veel te lang en bevat ook nog eens een liggend streepje tussen Midden en Delfland, dus dat was geen optie. Wat doe je dan? Dan ga je op zoek naar iets wat de drie gemeenten bindt of gezamenlijk hebben. Op een klein stukje natuurgebied na, de Broekpolder (en dat vonden we echt geen passende naam), was dat er eigenlijk niet. Waar de twee gemeenten aan de Waterweg wel iets gemeen hebben ligt dat voor Midden-Delfland dan weer anders.

We hebben toen alle personeelsleden gevraagd suggesties te doen en dat leverde naast allerlei afkortingen ook De Plataan op. De redenering achter deze naam was dat een Plataan symbool staat voor wijsheid, inzicht en vreugde van de geest. Hoe toepasselijk voor een bibliotheek. Uiteindelijk werd deze naam met overgrote meerderheid gekozen (iedereen mocht een stem uitbrengen). En aldus werk ik vanaf 1 januari 2020 voor bibliotheek de Plataan.

Nu zal je je misschien afvragen wat dat met poëzie te maken heeft? Terecht. Ik moest hier meteen aandenken toen ik op de website van straatpoëzie het gedicht ‘De Plataan spreekt’ van (lied)tekstschrijver, schrijver en dichter Herman Pieter de Boer (1928-2014) las. Het gedicht is aangebracht op een muur in de Bollenhofsestraat 95 in Utrecht. Vooral de derde strofe past heel goed bij de bibliotheek. Dapper tegen al het digitale geweld in, en de wens om nog eeuwenlang te blijven bestaan want een bibliotheek met boeken waarin je kan bladeren is tegenwoordig meer nodig dan ooit, als tegenwicht tegen het alom oprukkende en verslavende scherm.

.

De plataan spreekt

.

Ik, de Gevlekte Zuiderling,
ben meegevoerd en hier geplant
in mooi en dankbaar Nederland.
Ik herberg de herinnering

aan iedere vergadering
of liefdeskus of vriendenhand
onder mijn takken op het zand,
duizenden dagen, ieder ding.

Ik ben een dappere Plataan,
ik wil nog eeuwen lang bestaan,
dat is mijn droom.

Mijn lover valt en groeit weer aan,
zo mag en zal het verder gaan.
Ik ben een wereldboom.

.

Desertie

Eriek Verpale

.

De Vlaamse dichter en schrijver Eriek Verpale (pseudoniem van Eric Verpaele) werd vooral bekend als schrijver van de roman ‘Alles in het klein’ (1990), dat in 1992 in de zeer prestigieuze NCR-prijs kreeg. Toch heeft Verpale (1952-2015) in zijn leven vele gedichten, een theaterstuk en dagboeknotities nagelaten. In 2015 verscheen op de website van Deus Ex Machina, tijdschrift dat nieuwe literatuur uit binnen- en buitenland met bijzondere aandacht voor jonge en/of debuterende auteurs & vertalers publiceert, een mooi in memoriam bij zijn overlijden.

In dit stuk lees ik dat Eriek Verpale werd opgevoed door zijn uit Litouwen afkomstige joodse overgrootmoeder, die vlak naast hem woonde. Hierdoor werd zijn belangstelling gewekt voor de joodse cultuur. Verpale heeft dan ook verschillende vertalingen uit het Jiddisch en Hebreeuws op zijn naam staan. Hij was redacteur van Koebel, medewerker aan diverse literaire tijdschriften en aan het Belgisch-Israëlitisch Weekblad. Hij debuteerde met neoromantische ‘Polder- en andere gedichten’ (1975) en won met ‘Op de trappen van Algiers’ (1980) de literaire prijs van de Stad Gent. In 1994 verscheen de gedichtenverzameling ‘Nachten van Beiroet‘.

In 2016 deelde ik op dit blog al eens een prachtig liefdesgedicht van Verpale getiteld ‘Co. 7’. Ditmaal heb ik gekozen voor het gedicht ‘Desertie’ uit het Deus Ex Machina nummer Melancholie, een oud zeer,  van december 2006, wat je, ondanks de titel, ook kan lezen als een liefdesgedicht.

.

Desertie

.

Vlucht niet. Nog niet.
Ik moet je nog slaan
mijn veel te grote handen kapot
aan jouw smalste verdriet.
Vlucht niet, dit is een bevel,
blijf staan of ik schiet
vol plattegronden.
Want ik zal je zoeken.
Ik kom met honden,
ik onderzoek alle hoeken,
keer dozen vol oude klasfoto’s om,
dring binnen in archieven,
lees je brieven. Voddenrapers
bezorgen mij morgen al je kleren.
Je moet mij nog alles leren:
de taal der dieren, want kijk,
kijk naar de vogels in de lucht,
hoe zelfs zÌj altijd terugkeren,
‘s nachts. Elders te koud.
Dus vlucht niet, maar bewaar mij.
Wat is een gevangene zonder cipier?
Ik wil nog niet vrij. Laat daarom
de deur op een kier.

.

Sor Juana

Dichter als mozaïek in een boekhandel

 

Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana (1648/1651- 1695), die later bekend zou worden onder de naam Sor (Zuster) Juana Inés de la Cruz (kortweg Sor Juana), was een 17e-eeuwse schrijfster en dichter die niet alleen een grote invloed had op de literatuur, maar ook op de religieuze orde en het feminisme in Nieuw-Spanje, het huidige Mexico. Op haar zestiende werd ze ontdekt door Antonio Sebastián de Toledo, de onderkoning van Nieuw-Spanje en naar het hof gebracht. In die tijd waren religieuze vrouwen praktisch de enigen die onderwijs mochten volgen, dus trad ze halverwege haar tienerjaren, in 1667, in een klooster, het Convento de San Jerónimo in Mexico-Stad waar ze tot haar dood zou wonen en werken.

Hier kreeg ze ook de tijd om zich aan haar studies te wijden. Ook haar belangrijkste gedicht, ‘De droom’, schreef ze hier. In het klooster had ze als protegé van de onderkoning relatief veel vrijheid. Ze had er een ruime bibliotheek tot haar beschikking. Wel kwam ze vaak in botsing met kerkelijke functionarissen omdat die haar gedichten te ‘wereldlijk’ vonden. Ze streefde naar meer gelijke rechten voor vrouwen, en verdedigde het recht op onderwijs voor vrouwen. Hierdoor wordt ze wel als een voorloopster van het feminisme gezien. Toen ze zich, tijdens een pestepidemie in 1695, wijdde aan de zorg voor zieken, raakte ze zelf ook besmet en overleed.

De invloed van Sor Juana is tot op de dag van vandaag voelbaar, en haar in habijt gehulde gezicht prijkt sinds de jaren ’70 op Mexicaanse bankbiljetten. Een variant op dit portret is te vinden in de boekhandel Porrúa in het historische centrum van de stad. Librería Porrúa werd in 1900 opgericht door de drie broers Porrúa, die vanuit Spanje waren geëmigreerd. Hun belangrijkste boekhandel, waar dit mozaïek zich bevindt, werd geopend in 1910, hoewel het gebouw dateert uit de 18e eeuw. Hun bundel Mexicaanse poëzie uit 1914 wordt beschouwd als het eerste moderne boek dat volledig in het land is samengesteld en gedrukt.

Dit mozaïek of ‘muurschildering’, die op 12 november 2020 werd onthuld, staat op planken van 4,8 meter hoog en 3,6 meter breed en is gemaakt van boeken en houtskool. De keuze voor deze datum was geen toeval, aangezien het de 372e verjaardag van Sor Juana’s geboorte was. 12 november werd in 1980 ook gekozen als de Nationale Boekendag van Mexico, eveneens ter ere van Sor Juana’s betekenis, waardoor dit eerbetoon dubbel zo bijzonder is.

In De Tweede Ronde, jaargang 12 uit 1991 verscheen in vertaling van Catharina Blaauwendraad, een gedicht van Sor Juana.

.

Sta stil jij, schaduw kil, door mij aanbeden,
bekoorlijk beeld waar ik het meest van hou,
jij schone schijn voor wie ik sterven zou,
verzinsel zoet, en leef met moeilijkheden.
Aan de magneet van jouw aantrekkelijkheden
gehoorzaamt heel mijn hart met stalen trouw.
Waarom verleid je vleiend deze vrouw,
daarna door jou bedrogen en gemeden?
Kraai geen victorie van verdorven daden
van overheersing, zelfvoldane kwast;
al ben je dan ontsnapt aan strakke draden
van ’t web waarin jouw wezen werd gepast,
mijn armen en mijn hart kun je verraden
maar mijn verbeelding houdt jou eeuwig vast.

.

 

Mijn ziel is op het lijf verliefd

René Verbeeck

.

De naam René Verbeeck (1904-1979) zal niet bij veel mensen een lichtje doen laten branden. Deze Vlaamse dichter was in zijn tijd echter geen onbekende dichter en was op het gebied van de poëzie onder de mensen brengen zeer actief. Hij is de auteur van elf dichtbundels en essayist.

Hij stond mee aan de wieg van de literaire tijdschriften De Tijdstroom (1930-1934) en Vormen (1936-1940) en richtte in 1937 de poëziereeks Bladen voor de Poëzie op. Tussen 1937 en 1943 verschenen in die reeks een zeventigtal dichtbundels, waaronder werk van collaboratiegezinde auteurs als Paul de Vree, Bert Peleman en Blanka Gijselen. Omdat hij samenwerkte met de Duitse bezetter zat hij na de oorlog 22 maanden in de gevangenis.

Samen met dichter als Buckinx en Demedts wordt hij gerekend tot de generatie van dertig, de zogenaamde postexpressionisten die een terugkeer naar de innerlijkheid en persoonlijke uitdrukking voorstonden. Verbeeck debuteerde in 1926 met de bundel ‘Oriëntering’ en pas in de jaren ’60 van de vorige eeuw werd zijn werk weer opgepakt en publiceerde hij een aantal bundels.

In 1973 werd een gedicht van Verbeeck opgenomen in ‘Gedichten 1973’ de poëziereeks van het Davidsfonds te Leuven onder redactie van Jos de Haes en Hubert van Herreweghen. Het gedicht ‘Mijn ziel is op het lijf verliefd’ lees je hieronder.

.

Mijn ziel is op het lijf verliefd

.

Mijn ziel is op het lijf verliefd

zij heeft er alles van ontvangen

.

zij mag in al zijn kamers wonen

in ’t wonder van de warmte binnenin

.

in ’t hart dat haar zo teder dwingt

te paren met de dingen die daarbuiten zijn.

.

zij kan er wandelen in haar ver verleden

over de vruchtbare weiden van de slaap

.

feestvieren in het schuimend bloed, ’t luidruchtig vlees

waarin de beenderen zo stil hun uur verbeiden.

.

zij krimpt ineen soms in de vingers van de pijn

die in de zenuw boort en beitelt

.

verstomt bij ’t instorten van de stem

terwijl vanuit de grond een andre dwingend roept

.

en leert allengs in liefdes lijflijk avontuur

– arm zieltje mij – wat tijd is en verval

.

en wat, wat kan zij later daarmee doen?

.

Christine de Pisan

Christine de Pisan

.

in ‘The Penguin Book of French Verse.1 To the Fifteenth Century, ingeleid en bijeengebracht door Brian Woledge, kwam ik een gedicht van Christine de Pisan (of Pizan) tegen, in het Frans en vertaald in het Engels met de titel ‘Ballade’. Haar naam zei me niet veel dus ik zocht haar op en wat blijkt:

Christine de Pisan (ca. 1364/1365 – ca. 1430) was een Franstalige schrijfster van Italiaanse afkomst. Nadat ze op 25-jarige leeftijd weduwe was geworden, begon ze met schrijven om haar familie te onderhouden. Daarmee was ze een van de eerste vrouwen die een professionele literaire carrière begon en werd ze een prominente moralist en politiek denker in middeleeuws Frankrijk.

Ze genoot als auteur de bescherming van leden van het hof van koning Karel VI van Frankrijk en schreef ook werken voor hen in opdracht. Ze schreef onder andere talrijke gedichten over hoofse liefde, een biografie van Karel V van Frankrijk, en verscheidene werken waarin zij opkwam voor vrouwen.

Alle reden dus om het gedicht ‘Ballade’ (dat vreemd genoeg ook in het Engels werd vertaald als ‘Ballade’ in plaats van ‘Ballad’ hier te plaatsen. In het Engels en in het originele Frans.

.

Ballade

.

Welcome back, my darling! Now put your arms around me and

kiss me. How have you been since you went away? Have you been

well and happy all the time? Come here, sit down beside me, and

tell me how things have been with you, both ill and well, for I must

know the full account of that.

.

Ballade

.

Tu soies le tres bien venu,

M’amour! Or m’embraceet me baise.

Et comment t’es tu maintenu

Puis ton depart? Sain et bien aise

As tu esté toujours? Ca vien,

Coste moi te sié et me conte

Comment t’a esté, mal ou bien;

car de ce vueil savoir le compte.

.

Polderland

Lou Loeber en Jan Willem Schulte Nordholt

.

Enige tijd geleden was ik in het Stedelijk Museum Schiedam. Voor wie dit museum niet kent, het is een absolute aanrader voor iedereen die van moderne kunst houdt. In het museum was (en nog is meen ik) een tentoonstelling te zien van werken van de kunstenaar Lou Loeber (1894-1983). Loeber was een sociaal maatschappelijk geëngageerde kunstenaar en lid van de SDAP (Sociaal Democratische Arbeiders Partij). Haar werk werd beïnvloed door het kubisme, De Stijl, expressionisme, neoplasticisme en symbolisme maar ze beschouwde zichzelf niet als een abstracte schilder. Al deze elementen en stijlfiguren zijn goed en herkenbaar te zien in de getoonde werken. 

Bij een van de werken van Loeber, het schilderij getiteld ‘Verten’ hing een bordje met enige informatie. Dit schilderij is geïnspireerd door het gedicht ‘Polderland’ uit 1950 van Jan Willem Schulte Nordholt (1920-1995). Schulte Nordholt was dichter, historicus en hoogleraar in de geschiedenis en cultuur van Noord-Amerika. Hij is vooral bekend om zijn publicaties over de Verenigde Staten.

Als dichter debuteerde hij in 1943 met de bundel ‘Het bloeiende steen’ een illegale oorlogsuitgave, onder het pseudoniem W.S. Noordhout. Hierna zouden nog zeven dichtbundels verschijnen en verschillende bloemlezingen. Schulte Nordholt kreeg voor wijn werk als dichter onder andere de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs (1952), de Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam (1961) en de Zilveren Anjer (1991).

Hieronder de afbeelding van het schilderij van Loeber ‘Verten’ en het gedicht van Schulte Nordholt ‘Polderland’.

.

Polderland

.

De verten komen eindeloos mij tegen,

Gaan door mij heen en achter mij te loor,

Ik rijd zo blank langs altijd nieuwe wegen,

Recht en gelukkig, en weet niet waarvoor

ik zoveel hemel heb van God gekregen,

.

Met zoveel wolken en met zoveel dromen,

Met zo’n oneindig aantal kleuren grijs.

Dit zijn de luchten waar God weer zal komen,

Dit is het landschap voor zijn paradijs.

.

Ach, d’avond valt – Rijd ik het donker door,

Dan is het groot geluid van wind en regen

Het enig landschap in mijn diepe oor.

.

Zachtste dood

J. Meulenbelt

.

Jan Meulenbelt (1921-2011), oom van schrijfster Anja Meulenbelt, verzetsstrijder en dichter, kwam al eens op dit blog langs in 2020. Toen met een vakantiegedicht. Onlangs kocht in in een tweedehandswinkeltje de bundel ‘De ziekte van Hodgkin en oudere gedichten’ uit 1981. De bundel verscheen in de reeks Seismogram onder redactie van Ad den Besten en met subsidie van het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk werk. De Seismogram-reeks verscheen tussen 1973 en 1984 en in totaal werden 41 titels uitgegeven in deze reeks.

‘De ziekt van Hodgkin en oudere gedichten’ bestaat uit drie delen; Oude gedichten ((1954-1964), Nieuwere gedichten (1974-1978) en De ziekte van Hodgkin (1980). De gedichten in dit laatste hoofdstuk schreef Meulenbelt in ‘de verwachting van de dood van zijn vrouw’ zo lees ik op de achterkant van de bundel. Op twee gedichten na heeft ze alle gedichten uit dit hoofdstuk gelezen.

Uit de intimiteit van de stervensbegeleiding die de maker zijn vrouw heeft gegeven is nu (volgens opnieuw de achterflap informatie) zoals de gestorvene heeft gewild, deze ongewone reeks voor een ieder beschikbaar gekomen, aangevuld met enkele gedichten die na haar dood zijn geschreven. Uit dat laatste hoofdstuk koos ik het gedicht ‘Zachtste dood’.

.

Zachtste dood

.

Stond in je ogen te lezen

liefste in jou

in jou heb ik de dood voor ogen

buiten jou is het uit den boze,

.

en konden mijn blikken doden –

.

ik zou je aanzien

zonder omzien of opzien,

ik bedoel zonder blikken of blozen.

.