Site-archief
Ik sluit me aan
Spoken word en poëzie
.
De afgelopen weken heb ik, zoals ik wel vaker doe, de inhoud van mijn blog van dit jaar (en het jaar daarvoor) weer eens onder de loep gehouden. Om te zien of er trends zijn, zaken die me opvallen, dichters die ik heb leren kennen, categorieën die er bij zijn gekomen en andere zaken die me opvallen. Wanneer ik dat doe over voorgaande jaren vallen me toch steeds weer andere dingen op. Dat betekent dat de poëzie(beleving) verandert maar ook dat hoe en waar ik over schrijf aan verandering onderhevig is.
Wat me afgelopen jaar opviel was dat ik op een aantal (grote) landelijke podia dichters tegenkwam die als spoken word performer zijn begonnen. Zo opende Lin An Phoa dit jaar de Nacht van de Poëzie, nadat ze die in oktober 2025 had geopend. In 2024 ontdekte ik haar voor het eerst tijdens een voordracht bij museum Beelden aan Zee, en daar werd ze nog geïntroduceerd als spoken word performer die meer richting de reguliere poëzie zich ontwikkelde. Bij de Nacht van de Poëzie van dit jaar heeft dit geresulteerd in een kleine bundeling van haar gedichten onder de titel ‘Zalven’ (Wintertuin uitgeverij).
Een andere, en misschien wel de bekendste dichter onder de spoken word performers, is Babs Gons. Zij was niet alleen Dichter der Nederlanden maar ze gaf al enkele dichtbundels uit op papier zoals de bundel ‘Wie zijn we morgen‘.
Een derde spoken word performer die hard aan de weg timmert en ook op papier is verschenen, is Derek Otte. Hij stond op het podium tijdens de opening van Poetry International in 2025 en al in 2020 verscheen zijn bundel ‘Woorden zijn daden‘.
Als laatste spoken word performer die de stap naar de papieren poëzie heeft gezet moet ik Gershwin Bonevacia (1992) noemen. Bonevacia is naast spoken word performer dichter en voormalig stadsdichter van Amsterdam (2019-2022). Zijn werk is persoonlijk, ritmisch en maatschappelijk betrokken. Hij slaat een brug tussen literatuur en podiumkunst.
Natuurlijk is dit geen volledig overzicht, er zijn er meer zoals bijvoorbeeld Benzokarim en Dean Bowen, maar dit zijn wat mij betreft wel de voorlopers. Van Gershwin Bonevacia hieronder het gedicht ‘Ik sluit me aan’ dat hij ter gelegenheid van 80 jaar vrijheid schreef op verzoek van het CPNB.
.
Ik sluit me aan
.
Tussen verleden en heden, een kwestie van perspectief:
aan deze kant van de geschiedenis geven wij namen
aan wat we willen onthouden,
nummers aan wat we liever vergeten.
Tussen oorlog en vrede, een kwestie van taal.
“Men mag niet knielen voor gemakzucht, men moet elk vuurtje in de ziel durven ontsteken,”
hoor ik mijn overgrootmoeder fluisteren.
Het doet me denken aan
de heldinnen wier strijd in de schaduw van de geschiedenis plaatsvond,
aan hen die uit het Caribisch gebied kwamen of vochten in voormalig Nederlands-Indië,
hun wortels vermengd met de grond van strijd en vrijheid.
Soms struikel ik nog over dezelfde drempels.
Verzet is hoe ik hun verhaal doorvertel:
stemmen die verstilden maar nooit verdwenen,
die als geen ander weten hoe het is om deel uit te maken van een geschiedenis
én tegelijkertijd erbuiten te worden geplaatst.
Elke veroordeling van het verleden herinnert mij eraan
dat de strijd voor een werkelijk vrije
en rechtvaardige samenleving ook vandaag nog lang niet voltooid is.
Ik sluit me aan bij
de lichamen die grenzen doorbreken,
de handen die vuisten worden,
de ogen die niet wegkijken bij uitsluiting en onderdrukking,
de ritmes die uit verdrongen diepte komen.
We herdenken om te beseffen hoe broos het weefsel is,
we vieren om de moed te vinden verder te weven,
elke draad die we toevoegen een gezamenlijk gebed:
Elk bestaan is genoeg,
Elk bestaan is genoeg,
Elk bestaan is genoeg.
.
Dit komt ergens anders vandaan
Joep Stapel
.
Opnieuw ontdek ik een dichter. Regelmatig loop ik de grootste boekhandel van Den Haag in (Paagman) om daar in de poëziesectie (die best wat uitgebreid mag worden) te neuzen. Om inspiratie op te doen voor dit blog, om nieuwe bundels te bekijken, betasten, eraan ruiken (ja ik ben een nieuwe boekenruiker) en aan te schaffen. Een van die nieuwe dichtbundels (2025) is de bundel ‘Dit komt ergens anders vandaan’ zijn debuut als dichter.
Joep Stapel (1980) schrijft over klassieke muziek voor NRC. Hij debuteerde in 2019 met de roman ‘Kaf’ en publiceerde verhalen, gedichten en essays in De Gids, Het Liegend Konijn, DWB, Terras en Filter. Met Jur Koksma vertaalde hij poëzie van onder andere Delmore Schwartz, John Ashbery en Eugenio Montale. In de bundel ‘Dit komt ergens anders vandaan’ beschrijft Stapel wat het betekent om hier te zijn, lief te hebben, te verliezen.
Uit de bundel koos ik het gedicht ‘Schuur’.
.
Schuur
.
Als ik een timmerman was
op deze werkdag van natte
as waarin de kinderen spelen
bouwde ik een paard voor je
.
met holle rug en wapperende manen
bouwde ik een list, een zoete
branding en geen einde en
een schuur. Als ik iets was
.
wat ik niet ben, was alles telkens
makkelijk. Ik zit in deze smidse
van verstrooiing en koud vuur en
hamer op de zon, zinspeel en
liefkoos de zon roodgloeiend en
slinger hem uit ons raam in de rivier.
.
Objectgedichten
Joy Gladding
Jody Gladding (1955) is een Amerikaanse dichter en vertaler. Ze heeft vijf dichtbundels gepubliceerd, waarvan de meest recent ‘I entered without words’ (2022) is. Haar gedichten zijn verschenen in diverse tijdschriften, waaronder Best American Experimental Writing, ecopoetics, Northern Woodlands en Poetry International. Ze heeft veertig Franse vertalingen op haar naam staan, waaronder werken van Marie-Claire Bancquart, Philippe Delerm, Jean Giono en Julia Kristeva.
Ze doceerde aan het MFA-programma van het Vermont College of Fine Arts en leidde het schrijfprogramma van het Vermont Studio Center in Johnson, Vermont. Ze ontving onder andere de MacDowell- en Stegner-beurzen, de Yale Younger Poets Prize en de Whiting Writers’ Award. Ze woont in East Calais, Vermont, waar ze in haar werk de plekken onderzoekt waar taal en landschap samenkomen.
Op haar website zijn verschillende voorbeelden te vinden die zo één op één een plek verdienen in mijn categorie Gedichten op vreemde plekken. In de loop van haar carrière is Gladding gedichten, zowel op papier als digitaal, gaan beschouwen als fysieke objecten die bedoeld zijn om met de wereld te interageren. Ze schrijft natuurlijk op papier, maar ook op veren, tongspatels, zaaddozen van zijdeplanten, röntgenfoto’s, gekloofde boomstammen, eierschalen en adreswijzigingsformulieren.
Deze werken , die in de loop van een decennium zijn ontstaan en te zien zijn in ‘Translations from Bark Beetle’, gaan uit van de aanname dat poëzie kan functioneren in de fysieke ruimte, in de wereld in het algemeen. Deze Object Poems, zoals Gladding ze noemt, worden bewaard in de Davis Family Library van Middlebury College , waar de collectie van maart tot en met mei 2019 te zien was in de tentoonstelling met de titel ‘Objectgedichten 2004-2014′. Hieronder een aantal voorbeelden.
.
Simone Atangana Bekono
Podcast en gedicht
.
Ik was wat aan het ronddolen op het wereld wijde web en kwam zo op de website van Kluger Hans terecht, en dan specifiek op het platform Roergebied. Daar stuitte ik op de podcast Grensgangers #9 uit 2020 waarin de Rotterdamse schrijver (van proza en poëzie zoals ze zelf zegt) Simone Atangana Bekono (1991) wordt geïnterviewd door Daan Janssens en Jens Meijen. In deze podcast gaat het over de debuutbundel van Simone met als titel ‘Hoe de eerste vonken zichtbaar waren’ uit 2017 en hoe deze tot stand is gekomen. Maar ook over haar schrijverschap, activistische noodzaak en de verschillen tussen poëzie en proza.
Op de website van Poetry International wordt zij geïntroduceerd met deze woorden: In de poëzie van Simone Atangana Bekono wisselen strijdvaardigheid en tederheid elkaar voortdurend af. Zij laat zien hoe het persoonlijke tegelijkertijd poëtisch, politiek en universeel kan zijn. In haar gedichten verkent ze het verband tussen lichaam en identiteit. Het besef een zwart en vrouwelijk lichaam te hebben leidt tot uiteenlopende gevoelens; van ontheemding, maar ook van woede jegens de mensen die dat lichaam, die identiteit onderdrukken. Typerend voor Atangana Bekono is dat zij haar ontegenzeggelijke politieke engagement niet verwerkt in lekker klinkende kreten maar op spannende wijze tot onderzoeksobject maakt. Voor haar debuutbundel ontvang zij de Poëziedebuutprijs aan Zee 2018 en het Charlotte Köhler Stipendium 2019
Het gedicht waarmee de Podcast begint heeft als titel ‘III’.
.
III
.
Ik schreef een gedicht dat over mezelf ging
ik schreef vijf versies van mezelf die mannelijk,
gebroken, lichaamloos en in de war waren
ik schreef mezelf in de hel van het kunstenaarschap en liet mij daarin wegrotten
ik schreef mezelf compleet weg en kwam tot een hoop lege woorden
Dat elke herinnering valt of staat bij het moment van ontsteking
dat context niet toegevoegd mag worden, maar vanzelf moet ontstaan
dat ik mijn vaders urn in de stoppenkast heb gezet toen hij mij op de vingers tikte
voor mijn onherleidbare motoriek en twijfelachtige borsten
dat ik alleen besta in het verlengde van het brein van een blanke, westerse man:
ik leen geld van een blanke, westerse man
ik koop toiletpapier voor een blanke, westerse man:
ik ben een gedachte-experiment van de blanke, westerse man
Want ik lig dronken op een vloer en hij vraagt wie ik ben
en ik ben een in een mal gepropte versie van Kunta Kinte
ik voel geen verbintenis met mijn gegeven naam
Ik lig dronken op een vloer en zie patronen in het plafond
de jongen naast mij is een kind dat ik kennis wil laten maken
met mijn donkerste gedachten
om hem kapot te maken
om hem op te voeden
ik ben het poppetje van een aapachtige jazzmuzikant
ik ben Sylvana, Loewija
een enorme kont waar mensen geld voor betalen om naar te staren
ik kan mezelf in honderden vormen presenteren
Ik ben een coole toevoeging, een drumstel, ik ben een godsdienstfanaat
met gele oogballen en een kapotgeschreeuwde mond,
ik ben een hofnar: ik trek een jurk aan, trek een huidkleurige jurk aan
ben zeventig kilogram vlees zonder naam, taal of herkomst
een nagelbijtende in elkaar stortende bloedende entiteit zonder concreet doel
all energy and no purpose
ik heb wel een goed rapport
goed gedaan en goed opgevoed
Ik ben een virus dat zichzelf opeet bij gebrek aan materie om zich mee te voeden
ik ben de meest huidkleurige jurk die je aan kunt trekken
een gewaagde keuze
en terwijl ik geolied op een hagelwit strand sta
tussen die honderden versies van mijzelf
vraag ik: ‘Zijn we al op vakantie?’
ik krijg geen antwoord
.
Eden
Jules Deelder
.
Vandaag voor mijn boekenkast gaan staan en daar, ongezien, de bundel ‘Dag & Nacht‘ van Jules Deelder (1944-2019) uit 2014 (uitgegeven destijds voor zijn 70ste verjaardag) gepakt. De gedichten in deze bundel zijn gekozen en ingeleid door (toen nog) burgemeester van Rotterdam Ahmed Aboutaleb. Zonder te kijken een willekeurige pagina opgeslagen , 82 in dit geval, en daar staat het gedicht ‘Eden’. Deelder is een vaste gast op mijn blog, zo kwam ik erachter dat de eerste keer dat ik over hem schreef al uit 2008 dateert.
.
Eden
.
Het leven in de Hof van Eden
was te mooi om waar te wezen
.
De zon kwam op de zon ging onder
De tijd was nog niet uitgevonden
.
Er was hemel er was aarde
Er was lucht en er was water
.
In het bos de wilde beesten
Er was Adam er was Eva
.
Ze leefden met elkaar in vrede
Zonder doel en zonder reden
.
Ze kenden oorzaak noch gevolg
Er was toekomst noch verleden
.
Ze waren en dat was genoeg
Te zijn zonder het te weten
.

















