Site-archief

Ik sluit me aan

Spoken word en poëzie

.

De afgelopen weken heb ik, zoals ik wel vaker doe, de inhoud van mijn blog van dit jaar (en het jaar daarvoor) weer eens onder de loep gehouden. Om te zien of er trends zijn, zaken die me opvallen, dichters die ik heb leren kennen, categorieën die er bij zijn gekomen en andere zaken die me opvallen. Wanneer ik dat doe over voorgaande jaren vallen me toch steeds weer andere dingen op. Dat betekent dat de poëzie(beleving) verandert maar ook dat hoe en waar ik over schrijf aan verandering onderhevig is.

Wat me afgelopen jaar opviel was dat ik op een aantal (grote) landelijke podia dichters tegenkwam die als spoken word performer zijn begonnen. Zo opende Lin An Phoa dit jaar de Nacht van de Poëzie, nadat ze die in oktober 2025 had geopend. In 2024 ontdekte ik haar voor het eerst tijdens een voordracht bij museum Beelden aan Zee, en daar werd ze nog geïntroduceerd als spoken word performer die meer richting de reguliere poëzie zich ontwikkelde. Bij de Nacht van de Poëzie van dit jaar heeft dit geresulteerd in een kleine bundeling van haar gedichten onder de titel ‘Zalven’ (Wintertuin uitgeverij).

Een andere, en misschien wel de bekendste dichter onder de spoken word performers, is Babs Gons. Zij was niet alleen Dichter der Nederlanden maar ze gaf al enkele dichtbundels uit op papier zoals de bundel ‘Wie zijn we morgen‘.

Een derde spoken word performer die hard aan de weg timmert en ook op papier is verschenen, is Derek Otte. Hij stond op het podium tijdens de opening van Poetry International in 2025 en al in 2020 verscheen zijn bundel ‘Woorden zijn daden‘.

Als laatste spoken word performer die de stap naar de papieren poëzie heeft gezet moet ik Gershwin Bonevacia (1992) noemen. Bonevacia is naast spoken word performer dichter en voormalig stadsdichter van Amsterdam (2019-2022). Zijn werk is persoonlijk, ritmisch en maatschappelijk betrokken. Hij slaat een brug tussen literatuur en podiumkunst.

Natuurlijk is dit geen volledig overzicht, er zijn er meer zoals bijvoorbeeld Benzokarim en Dean Bowen, maar dit zijn wat mij betreft wel de voorlopers. Van Gershwin Bonevacia hieronder het gedicht ‘Ik sluit me aan’ dat hij ter gelegenheid van 80 jaar vrijheid schreef op verzoek van het CPNB.

.

Ik sluit me aan

.

Tussen verleden en heden, een kwestie van perspectief:
aan deze kant van de geschiedenis geven wij namen
aan wat we willen onthouden,
nummers aan wat we liever vergeten.
Tussen oorlog en vrede, een kwestie van taal.

“Men mag niet knielen voor gemakzucht, men moet elk vuurtje in de ziel durven ontsteken,”
hoor ik mijn overgrootmoeder fluisteren.
Het doet me denken aan
de heldinnen wier strijd in de schaduw van de geschiedenis plaatsvond,
aan hen die uit het Caribisch gebied kwamen of vochten in voormalig Nederlands-Indië,
hun wortels vermengd met de grond van strijd en vrijheid.

Soms struikel ik nog over dezelfde drempels.
Verzet is hoe ik hun verhaal doorvertel:
stemmen die verstilden maar nooit verdwenen,
die als geen ander weten hoe het is om deel uit te maken van een geschiedenis
én tegelijkertijd erbuiten te worden geplaatst.

Elke veroordeling van het verleden herinnert mij eraan
dat de strijd voor een werkelijk vrije
en rechtvaardige samenleving ook vandaag nog lang niet voltooid is.

Ik sluit me aan bij
de lichamen die grenzen doorbreken,
de handen die vuisten worden,
de ogen die niet wegkijken bij uitsluiting en onderdrukking,
de ritmes die uit verdrongen diepte komen.

We herdenken om te beseffen hoe broos het weefsel is,
we vieren om de moed te vinden verder te weven,
elke draad die we toevoegen een gezamenlijk gebed:

Elk bestaan is genoeg,
Elk bestaan is genoeg,
Elk bestaan is genoeg.

.

Dit komt ergens anders vandaan

Joep Stapel

.

Opnieuw ontdek ik een dichter. Regelmatig loop ik de grootste boekhandel van Den Haag in (Paagman) om daar in de poëziesectie (die best wat uitgebreid mag worden) te neuzen. Om inspiratie op te doen voor dit blog, om nieuwe bundels te bekijken, betasten, eraan ruiken (ja ik ben een nieuwe boekenruiker) en aan te schaffen. Een van die nieuwe dichtbundels (2025) is de bundel ‘Dit komt ergens anders vandaan’ zijn debuut als dichter.

Joep Stapel (1980) schrijft over klassieke muziek voor NRC. Hij debuteerde in 2019 met de roman ‘Kaf’ en publiceerde verhalen, gedichten en essays in De Gids, Het Liegend Konijn, DWB, Terras en Filter. Met Jur Koksma vertaalde hij poëzie van onder andere Delmore Schwartz, John Ashbery en Eugenio Montale. In de bundel ‘Dit komt ergens anders vandaan’ beschrijft Stapel wat het betekent om hier te zijn, lief te hebben, te verliezen.

Uit de bundel koos ik het gedicht ‘Schuur’.

.

Schuur

.

Als ik een timmerman was

op deze werkdag van natte

as waarin de kinderen spelen

bouwde ik een paard voor je

.

met holle rug en wapperende manen

bouwde ik een list, een zoete

branding en geen einde en

een schuur. Als ik iets was

.

wat ik niet ben, was alles telkens

makkelijk. Ik zit in deze smidse

van verstrooiing en koud vuur en

hamer op de zon, zinspeel en

liefkoos de zon roodgloeiend en

slinger hem uit ons raam in de rivier.

.

Plataan

Herman Pieter de Boer

.

Toen ik in 2019 in mijn bibliotheek in de eindfase zat van fusie (Maassluis en Midden-Delfland met Vlaardingen) kwam de vraag naar boven hoe we die nieuwe organisatie zouden gaan noemen. Een opsomming van de drie gemeenten is natuurlijk veel te lang en bevat ook nog eens een liggend streepje tussen Midden en Delfland, dus dat was geen optie. Wat doe je dan? Dan ga je op zoek naar iets wat de drie gemeenten bindt of gezamenlijk hebben. Op een klein stukje natuurgebied na, de Broekpolder (en dat vonden we echt geen passende naam), was dat er eigenlijk niet. Waar de twee gemeenten aan de Waterweg wel iets gemeen hebben ligt dat voor Midden-Delfland dan weer anders.

We hebben toen alle personeelsleden gevraagd suggesties te doen en dat leverde naast allerlei afkortingen ook De Plataan op. De redenering achter deze naam was dat een Plataan symbool staat voor wijsheid, inzicht en vreugde van de geest. Hoe toepasselijk voor een bibliotheek. Uiteindelijk werd deze naam met overgrote meerderheid gekozen (iedereen mocht een stem uitbrengen). En aldus werk ik vanaf 1 januari 2020 voor bibliotheek de Plataan.

Nu zal je je misschien afvragen wat dat met poëzie te maken heeft? Terecht. Ik moest hier meteen aandenken toen ik op de website van straatpoëzie het gedicht ‘De Plataan spreekt’ van (lied)tekstschrijver, schrijver en dichter Herman Pieter de Boer (1928-2014) las. Het gedicht is aangebracht op een muur in de Bollenhofsestraat 95 in Utrecht. Vooral de derde strofe past heel goed bij de bibliotheek. Dapper tegen al het digitale geweld in, en de wens om nog eeuwenlang te blijven bestaan want een bibliotheek met boeken waarin je kan bladeren is tegenwoordig meer nodig dan ooit, als tegenwicht tegen het alom oprukkende en verslavende scherm.

.

De plataan spreekt

.

Ik, de Gevlekte Zuiderling,
ben meegevoerd en hier geplant
in mooi en dankbaar Nederland.
Ik herberg de herinnering

aan iedere vergadering
of liefdeskus of vriendenhand
onder mijn takken op het zand,
duizenden dagen, ieder ding.

Ik ben een dappere Plataan,
ik wil nog eeuwen lang bestaan,
dat is mijn droom.

Mijn lover valt en groeit weer aan,
zo mag en zal het verder gaan.
Ik ben een wereldboom.

.

Lagogo Rotte

Poëzie evenement

.

In de afgelopen jaren (2019 en 2020) organiseerde Edwin de Voigt samen met onder andere Jiske van De zoek naar schittering en een aantal vrijwilligers Poëzie Lagogo aan de Bergse Voorplas in Rotterdam. Een vrolijk gevarieerd festival met veel poëzie, dichters dichtbij (in een bootje) en een mooie dwarsdoorsnee van Rotterdamse dichters die zich via dit festival laten horen.

Dit jaar wordt Lagogo opnieuw georganiseerd op 30 augustus maar nu aan de Rotte. Vanaf drie afvaartlocaties: Kerkhoflaan 145, Bergse Rechter Rottekade 1 en de Zaagmolenkade 1. Met onder andere oude bekende en vaste waarde Ingmar Heytze, Joz Knoop, Von Solo, Michline Plukker, Jeroen Naaktgeboren en vele anderen waaronder  muzikanten, schrijvers en cabaretiers.

Het reserveren van een kaartje voor een van de bootjes is gratis maar wacht niet te lang.  Lagogo Rotte begint om 13.00 en duurt tot 19.00 uur. Een van de optredende dichters is Jeroen Naaktgeboren (1977). Jeroen Naaktgeboren is dichter, performer en presentator. Daarnaast is hij ook actief als organisator en docent.
Solo en met zijn poetryrockgroep de WoordDansers heeft hij in de afgelopen jaren vele optredens verzorgd in theaters/ poppodia en (literatuur)festivals. In 2007 werd hij met de Woorddansers de eerste officiële stadsdichter van Rotterdam.

In Onze Taal, jaargang 73 uit 2004 verscheen het gedicht ‘Nacht in Rotterdam’ van de Woorddansers.

.

Nacht in Rotterdam

.

De Maas
slaat gelaten
tegen haar kade.
De stad
recht ruggen,
bruggen, nu en dan
het is nacht in Rotterdam.
De hoek om, het spoor onder, het
Weena op, over het stationsplein,
langs de Kruiskade, over de Wes-
tersingel, de Nieuwe Binnenweg,
voorbij het Boijmans en de Kunst-
hal, over het Vasteland naar het
water, langs de kade tot de touwen
en dan weer terug, het is nacht in
Rotterdam.
Zwarten, bakra’s,
schichtige Chinezen,
kakkers, snollen,
lustloezend kezen,
koelies, doekies,
scooters, skaters,
mokkels, sjonnies,
dopies, zweters,
dozen, yuppies,
dealers, hoolies,
taxi’s, kickers,
hillfiggerflikkers,
vastberaden poederdozen,
van blinkend nat ontladen
nuchtere neuzelaars,
en briesende woordenaars.
De stad
recht ruggen,
bruggen nu en dan
het is nacht in Rotterdam.
Rotterdam, cynische cilinder
van gassen en walmen
die fontanellen bedwelmen,
warme kwalmen, zucht van lucht
de flakkerende fakkels boven
Pernis.
Containers stapelen hoge muren
om de moskeeën, housetempels,
verloederde ALDI’s en de koopgoot.
Slachtafval wordt discreter afge-
voerd
dan de meeste vluchtelingen.
Maar de stad recht haar ruggen,
bruggen tussen nu en dan
het is nacht in Rotterdam.
Een oude man
prevelt een godvergeten gebed
in de taal van zijn moeder.
Een oude vrouw
met een geelgrauwe brandarishuid
jaagt zijn kinderen uit haar portiek.
Uit een passerende trein
schreeuwen de hooligans
Rotterdam Kankerstad
in de oorlog lag je plat
waarop wij antwoorden
Hamas Hamas
joden aan het gas.
Wie niet springt
blijft zeker zitten
Wie niet springt
blijft soms ook staan.
Maar een voorbijganger
is hier geen passant
een grote bek een stap te ver.
Stad van daad, geen gat voor
kwaad,
stad van solidair de straten op-
schonen
Autochtoon en Allochtoon de
schouders recht en rechtdoor
door onterechte berechting en
onverrichte berichten
van recht en ontwrichting.
Deze stad
recht mijn rug,
is mijn brug,
dit is nacht
in Rotterdam.

.

Objectgedichten

Simone Atangana Bekono

Podcast en gedicht

.

Ik was wat aan het ronddolen op het wereld wijde web en kwam zo op de website van Kluger Hans terecht, en dan specifiek op het platform Roergebied. Daar stuitte ik op de podcast Grensgangers #9 uit 2020 waarin de Rotterdamse schrijver (van proza en poëzie zoals ze zelf zegt) Simone Atangana Bekono (1991) wordt geïnterviewd door Daan Janssens en Jens Meijen. In deze podcast gaat het over de debuutbundel van Simone met als titel ‘Hoe de eerste vonken zichtbaar waren’ uit 2017 en hoe deze tot stand is gekomen. Maar ook over haar schrijverschap, activistische noodzaak en de verschillen tussen poëzie en proza.

Op de website van Poetry International wordt zij geïntroduceerd met deze woorden: In de poëzie van Simone Atangana Bekono wisselen strijdvaardigheid en tederheid elkaar voortdurend af. Zij laat zien hoe het persoonlijke tegelijkertijd poëtisch, politiek en universeel kan zijn. In haar gedichten verkent ze het verband tussen lichaam en identiteit. Het besef een zwart en vrouwelijk lichaam te hebben leidt tot uiteenlopende gevoelens; van ontheemding, maar ook van woede jegens de mensen die dat lichaam, die identiteit onderdrukken. Typerend voor Atangana Bekono is dat zij haar ontegenzeggelijke politieke engagement niet verwerkt in lekker klinkende kreten maar op spannende wijze tot onderzoeksobject maakt. Voor haar debuutbundel ontvang zij de Poëziedebuutprijs aan Zee 2018 en het Charlotte Köhler Stipendium 2019

Het gedicht waarmee de Podcast begint heeft als titel ‘III’.

.

III

.

Ik schreef een gedicht dat over mezelf ging
ik schreef vijf versies van mezelf die mannelijk,
gebroken, lichaamloos en in de war waren
ik schreef mezelf in de hel van het kunstenaarschap en liet mij daarin wegrotten
ik schreef mezelf compleet weg en kwam tot een hoop lege woorden

Dat elke herinnering valt of staat bij het moment van ontsteking
dat context niet toegevoegd mag worden, maar vanzelf moet ontstaan
dat ik mijn vaders urn in de stoppenkast heb gezet toen hij mij op de vingers tikte
voor mijn onherleidbare motoriek en twijfelachtige borsten
dat ik alleen besta in het verlengde van het brein van een blanke, westerse man:
ik leen geld van een blanke, westerse man
ik koop toiletpapier voor een blanke, westerse man:
ik ben een gedachte-experiment van de blanke, westerse man

Want ik lig dronken op een vloer en hij vraagt wie ik ben
en ik ben een in een mal gepropte versie van Kunta Kinte
ik voel geen verbintenis met mijn gegeven naam

Ik lig dronken op een vloer en zie patronen in het plafond
de jongen naast mij is een kind dat ik kennis wil laten maken
met mijn donkerste gedachten
om hem kapot te maken
om hem op te voeden
ik ben het poppetje van een aapachtige jazzmuzikant
ik ben Sylvana, Loewija
een enorme kont waar mensen geld voor betalen om naar te staren
ik kan mezelf in honderden vormen presenteren

Ik ben een coole toevoeging, een drumstel, ik ben een godsdienstfanaat
met gele oogballen en een kapotgeschreeuwde mond,
ik ben een hofnar: ik trek een jurk aan, trek een huidkleurige jurk aan
ben zeventig kilogram vlees zonder naam, taal of herkomst
een nagelbijtende in elkaar stortende bloedende entiteit zonder concreet doel
all energy and no purpose
ik heb wel een goed rapport
goed gedaan en goed opgevoed

Ik ben een virus dat zichzelf opeet bij gebrek aan materie om zich mee te voeden
ik ben de meest huidkleurige jurk die je aan kunt trekken
een gewaagde keuze
en terwijl ik geolied op een hagelwit strand sta
tussen die honderden versies van mijzelf
vraag ik: ‘Zijn we al op vakantie?’
ik krijg geen antwoord

.

Anatomisch sonnet

Marijke Boon

.

Poëzie is zo serieus hoorde ik van de week iemand verzuchten. Toegegeven het was een middelbare scholier en waarschijnlijk werd het haar niet makkelijk gemaakt met een gedicht van de Tachtigers dat geanalyseerd moest worden of iets dergelijks. En poëzie is zo nu en dan ook helemaal niet makkelijk of luchtig en daarin schuilt juist heel veel schoonheid. En toch is er binnen de poëzie heel veel luchtigs te ontdekken. Denk aan (kleinkunst-) liederen en light verse gedichten.

Een vertegenwoordiger van de lichte en luchtige poëzie is Marijke Boon (1951). Ik deelde al eens gedichtjes van haar hand en dat wil ik vandaag weer doen. Boon is zangeres, cabaretier en podiumkunstenaar en in die hoedanigheden schrijft ze naast liedjes ook gedichten. Van haar hand zijn inmiddels 6 bundels verschenen. In 1988 debuteerde ze als dichter met de bundel ‘Ik fiets door het leven op het zadel des tijds’ en haar laatste bundel dateert alweer van 2019 en had als titel ‘Oude haas’.

Dat Marijke Boon niet onopgemerkt is gebleven blijkt uit het feit dat Gerrit Komrij maar liefst drie gedichten van haar opnam in ‘Nederlandse poëzie van de 19de t/m de 21ste eeuw in 2000 en enige gedichten’ in mijn geval de versie uit 2004. De drie gedichten nam hij uit haar bundel ‘Tranen op het tafelzeiltje’ uit 1999 en de CD ‘Vandaar dat ik ween’ uit 1992. Het gedicht ‘Anatomisch sonnet’ komt van die laatste CD.

.

Anatomisch sonnet

.

Kiezen

Tenen

Schenen

Liezen

.

Armen

Klieren

Nieren

Darmen

.

Enkelbanden

Tanden

Mond

.

Smaakpapillen

Billen

Kont

.

Eden

Jules Deelder

.

Vandaag voor mijn boekenkast gaan staan en daar, ongezien, de bundel ‘Dag & Nacht‘ van Jules Deelder (1944-2019) uit 2014 (uitgegeven destijds voor zijn 70ste verjaardag) gepakt. De gedichten in deze bundel zijn gekozen en ingeleid door (toen nog) burgemeester van Rotterdam Ahmed Aboutaleb. Zonder te kijken een willekeurige pagina opgeslagen , 82 in dit geval, en daar staat het gedicht ‘Eden’. Deelder is een vaste gast op mijn blog, zo kwam ik erachter dat de eerste keer dat ik over hem schreef al uit 2008 dateert.

.

Eden

.

Het leven in de Hof van Eden

was te mooi om waar te wezen

.

De zon kwam op de zon ging onder

De tijd was nog niet uitgevonden

.

Er was hemel er was aarde

Er was lucht en er was water

.

In het bos de wilde beesten

Er was Adam er was Eva

.

Ze leefden met elkaar in vrede

Zonder doel en zonder reden

.

Ze kenden oorzaak noch gevolg

Er was toekomst noch verleden

.

Ze waren en dat was genoeg

Te zijn zonder het te weten

.

Wim T. Schippers overleden

Helaas dood

.

Gisteren werd bekend dat programmamaker, acteur, stemacteur, schrijver, dichter, presentator en beeldend kunstenaar Wim T. Schippers (1942-2026) is overleden. Er is ontzettend veel te vertellen over Wim T. Schippers maar ik zal me beperken tot de keren dat hij en zijn werk op dit blog een plek kregen. De eerste keer was in 2014, ik schreef toen een stuk over deel 3 in de Ronflonflon reeks (verwijzend naar het gelijknamige radioprogramma Ronflonflon met Jacques Plafond, dat Wim T. Schippers in de jaren 1984-1991 op radio 3 en radio 5 presenteerde en waar de huisdichter Wilhelmina Kuttjke (met twee T een prominente plaats innam) met als titel ‘Kuttje compleet’ gedichten van Wilhelmina Kuttje uitgelegd aan Jacques Plafond.

De keer daarna was in 2019 bij het overlijden van Janine van Elzakker, die de rol van Wilhelmina Kuttje vervulde in Ronflonflon met Jacques Plafond. In de overlijdensadvertentie stond toen de tekst: Helaas dood. Een typische Wim T. Schipperiaanse opmerking. In 2021 schreef ik over een verzamelbundel ‘Congressen‘ van de dienstenbond FNV waarin een van de verassende keuzes van Cox Habbema, de samensteller, van Wim T. Schippers was.

In 2022 schreef ik over een vakantiegedicht van Ingmar Heytze (zelf een groot bewonderaar van Wim T. Schippers) dat begint met een quote van Wim. En als laatste wijdde ik twee berichten aan de winnaar van de Jana Beranováprijs (waar ik als jurylid deel van uitmaakte). Die prijs werd in 2023 toegekend aan Wim T. Schippers. Wat ik me vooral heel goed herinner is de speech die Wim gaf bij de overhandiging van de prijs in Boekhandel Donner in Rotterdam. Ongelofelijk grappig, eloquent, absurd, typisch maar zo goed, zo typisch Wim T. Schippers. Hij was oprecht blij met de prijs vertelde hij (en iedereen aanwezig geloofde hem) omdat dit de eerste prijs was die hij kreeg voor zijn werk als schrijver/dichter. Hij had vele prijzen gekregen maar allemaal voor zijn werk als kunstenaar en scenarioschrijver.

Ik zal hem altijd onthouden om zijn geweldige shows, zijn programma’s op televisie, zijn radioprogramma’s en zelfs zijn manier van presenteren van Zomergasten bij de VPRO. En als dichter, want dat was hij ook. In 1975 verscheen onder de naam B. Servet (Barend Servet, een van zijn creaties) het bundeltje ‘Eén per pagina’ in een oplage van 1500 stuks. Ergens op internet las ik dat het hier een dichtbundel van de kunstenaar Fluxus betreft, die op amusante wijze aan zijn titel is gekomen doordat de uitgever de instructie om slechts één gedicht per pagina te plaatsen verkeerd begreep en het per ongeluk op de omslag afdrukte. Ik denk dat het allemaal uit het heerlijke absurde brein van Wim T. Schippers kwam.

In dit bundeltje korte gedichtjes, een die nu veel op de social media langs komt; Dood / Niks aan te doen. Een gedichtje dat doet denken aan de overlijdensadvertentie van Janine van Elzakker. Maar ook iets langere gedichtjes. Hier een paar voorbeelden.

.

Het zonnetje

.

Lacht het zonnetje?

of is het zonnetje soms kwaad

of alleen maar verdrietig.

De Maan

lacht de Maan?

een straatbeeld van zegge en schrijve

zeven pond en ruim drie ons

ik dank u wel

ik pas voor dergelijke gortige gedachten

dit soort poeha

staat mij in ’t geheel niet aan

doch mocht ik onverhoopt

op andere gedachten geraken

dan hoort u nog van mij

daar kunt u van op aan

het zij zo

.

Credo

.

daar kom ik ook nog es

aankakken

met wat wazig materiaal

.

Crossend door woestenijen

.

het bekende geëikel

van vallen en opstaan

in een extra dimensie

dit keer

want op weg naar jou, mijn liefste

.

 

Locaal gedicht

Jules Deelder

.

Ook van Jules Deelder (1944-2019) neem ik altijd graag een gedicht op in mijn vakantie. Het gedicht ‘Locaal gedicht’ komt uit zijn bundel ‘Lijf en andere gedichten‘ uit 1991.

.

Locaal gedicht

.

Op 14 mei 1940

wordt de stads-

vernieuwing in

Rotterdam op

radicale wijze

aangepakt – Dor-

.

niers en Heinkels

boven de stad

Pats! Boem! Krak!

In ene klap het

hele centrum plat

.

– De operatie

verloopt geheel

volgens plan en

leidt tot een

opleving in de

plaatselijke bouw

.