Brievenbus voor poëzie
Glasgow
.
Als maker van MUGzine verzorg ik de verzending van dit vrolijke en heerlijk eigenwijze mini-poëziemagazine MUGzine en wat ik de afgelopen jaren heb gemerkt is dat er steeds minder brievenbussen zijn. Niet alleen bij mij in de omgeving maar overal in Nederland. In de afgelopen drie jaar is ongeveer 15% van de brievenbussen verdwenen. Er wordt gewoon steeds minder post verstuurd. Als dit zo doorzet dan wordt de brievenbus net zoiets als een postkantoor, voor nieuwe generaties iets waar ze nog nooit van gehoord hebben.
Waarom deze inleiding bij een post op een poëzieblog? In Glasgow, in de botanische tuinen aldaar, buiten het theehuis, staat een nogal ongebruikelijk object dat gemakkelijk over het hoofd gezien kan worden. In de uitgestrekte tuinen van bijna 16 hectare, waarvan sommige delen dateren uit het midden van de 19e eeuw, bevindt zich een alledaags voorwerp dat je zomaar op straat zou kunnen tegenkomen, of eigenlijk steeds minder op straat tegenkomt: Een brievenbus, vormgegeven als een (Engelse) rode brievenbus maar volledig gemaakt van gebakken steengoed en versierd met speelse, kinderlijke afbeeldingen van flora en fauna. Op deze keramische brievenbus staat de inscriptie: “Stuur hier uw gedichten.” Deze inscriptie is ook in braille te lezen. Bezoekers van de tuinen worden aangemoedigd om gedichten in de brievenbus te deponeren via de gleuf.
Deze wonderlijke poëziebrievenbus (geweldig idee overigens) is bedacht door Stewart Ennis, een lokale theateracteur en schrijver en uitgevoerd door de Schotse kunstenaar Julia Smith in 2007. Deze Poetry Postbox werd destijds met veel enthousiasme begroet en gebruikt en er was een website waarop de ingestuurde gedichten geplaats werden. Volgens de informatie die ik heb kunnen vinden is deze website helaas niet meer actief. Het eerste gedicht dat ingestuurd werd was geschreven door een meisje met de toepasselijke naam Flora, die nu, bijna twintig jaar later, basisschooljuf is. Ze schreef een gedicht getiteld ‘Gisteravond zag ik in het park’.
.
Gisteravond zag ik in het park
.
Gisteravond zag ik in het park,
Een krokodil met een scheve kaak.
Ik vroeg hem of het goed met hem ging.
Hij antwoordde: ‘Ja, nu ga ik spelen’.
Gisteravond zag ik in het park,
Een man die iemand uitlegt wat de wet inhoudt.
Hij zei dat het geweldig was en dat hij het zeker eens moest proberen.
Pas toen besefte ik dat hij tegen een kraai aan het praten was.
.
Klepdicht
Frank van Pamelen
.
Vandaag pakte ik, zonder te kijken, de light verse bundel ‘Bravogeroep en enthousiast gefluit’ uit 2020 van Frank van Pamelen (1965) uit mijn boekenkast en ik opende de bundel op pagina 119. Daar staan drie gedichten: ‘Luchtdicht’, ‘Deurdicht’ en ‘Klepdicht’. Ik koos voor de langste met de leukste titel ‘Klepdicht’.
.
Klepdicht
.
O schat, wanneer je met me trouwt
Sprak een monteur uit Nibbixwoud
Dan geef ik je geen ring van goud
Maar motorblokken, volgestouwd
Met krukas, draadboom, ingebouwd
Verdeeltandwiel, last-in-first-out
Cilinders en in duizendvoud
Bougies en carters en de rest
En zij zei: ik vind alles best
Als jij je klep maar houdt
.
Ik sluit me aan
Spoken word en poëzie
.
De afgelopen weken heb ik, zoals ik wel vaker doe, de inhoud van mijn blog van dit jaar (en het jaar daarvoor) weer eens onder de loep gehouden. Om te zien of er trends zijn, zaken die me opvallen, dichters die ik heb leren kennen, categorieën die er bij zijn gekomen en andere zaken die me opvallen. Wanneer ik dat doe over voorgaande jaren vallen me toch steeds weer andere dingen op. Dat betekent dat de poëzie(beleving) verandert maar ook dat hoe en waar ik over schrijf aan verandering onderhevig is.
Wat me afgelopen jaar opviel was dat ik op een aantal (grote) landelijke podia dichters tegenkwam die als spoken word performer zijn begonnen. Zo opende Lin An Phoa dit jaar de Nacht van de Poëzie, nadat ze die in oktober 2025 had geopend. In 2024 ontdekte ik haar voor het eerst tijdens een voordracht bij museum Beelden aan Zee, en daar werd ze nog geïntroduceerd als spoken word performer die meer richting de reguliere poëzie zich ontwikkelde. Bij de Nacht van de Poëzie van dit jaar heeft dit geresulteerd in een kleine bundeling van haar gedichten onder de titel ‘Zalven’ (Wintertuin uitgeverij).
Een andere, en misschien wel de bekendste dichter onder de spoken word performers, is Babs Gons. Zij was niet alleen Dichter der Nederlanden maar ze gaf al enkele dichtbundels uit op papier zoals de bundel ‘Wie zijn we morgen‘.
Een derde spoken word performer die hard aan de weg timmert en ook op papier is verschenen, is Derek Otte. Hij stond op het podium tijdens de opening van Poetry International in 2025 en al in 2020 verscheen zijn bundel ‘Woorden zijn daden‘.
Als laatste spoken word performer die de stap naar de papieren poëzie heeft gezet moet ik Gershwin Bonevacia (1992) noemen. Bonevacia is naast spoken word performer dichter en voormalig stadsdichter van Amsterdam (2019-2022). Zijn werk is persoonlijk, ritmisch en maatschappelijk betrokken. Hij slaat een brug tussen literatuur en podiumkunst.
Natuurlijk is dit geen volledig overzicht, er zijn er meer zoals bijvoorbeeld Benzokarim en Dean Bowen, maar dit zijn wat mij betreft wel de voorlopers. Van Gershwin Bonevacia hieronder het gedicht ‘Ik sluit me aan’ dat hij ter gelegenheid van 80 jaar vrijheid schreef op verzoek van het CPNB.
.
Ik sluit me aan
.
Tussen verleden en heden, een kwestie van perspectief:
aan deze kant van de geschiedenis geven wij namen
aan wat we willen onthouden,
nummers aan wat we liever vergeten.
Tussen oorlog en vrede, een kwestie van taal.
“Men mag niet knielen voor gemakzucht, men moet elk vuurtje in de ziel durven ontsteken,”
hoor ik mijn overgrootmoeder fluisteren.
Het doet me denken aan
de heldinnen wier strijd in de schaduw van de geschiedenis plaatsvond,
aan hen die uit het Caribisch gebied kwamen of vochten in voormalig Nederlands-Indië,
hun wortels vermengd met de grond van strijd en vrijheid.
Soms struikel ik nog over dezelfde drempels.
Verzet is hoe ik hun verhaal doorvertel:
stemmen die verstilden maar nooit verdwenen,
die als geen ander weten hoe het is om deel uit te maken van een geschiedenis
én tegelijkertijd erbuiten te worden geplaatst.
Elke veroordeling van het verleden herinnert mij eraan
dat de strijd voor een werkelijk vrije
en rechtvaardige samenleving ook vandaag nog lang niet voltooid is.
Ik sluit me aan bij
de lichamen die grenzen doorbreken,
de handen die vuisten worden,
de ogen die niet wegkijken bij uitsluiting en onderdrukking,
de ritmes die uit verdrongen diepte komen.
We herdenken om te beseffen hoe broos het weefsel is,
we vieren om de moed te vinden verder te weven,
elke draad die we toevoegen een gezamenlijk gebed:
Elk bestaan is genoeg,
Elk bestaan is genoeg,
Elk bestaan is genoeg.
.
Dit komt ergens anders vandaan
Joep Stapel
.
Opnieuw ontdek ik een dichter. Regelmatig loop ik de grootste boekhandel van Den Haag in (Paagman) om daar in de poëziesectie (die best wat uitgebreid mag worden) te neuzen. Om inspiratie op te doen voor dit blog, om nieuwe bundels te bekijken, betasten, eraan ruiken (ja ik ben een nieuwe boekenruiker) en aan te schaffen. Een van die nieuwe dichtbundels (2025) is de bundel ‘Dit komt ergens anders vandaan’ zijn debuut als dichter.
Joep Stapel (1980) schrijft over klassieke muziek voor NRC. Hij debuteerde in 2019 met de roman ‘Kaf’ en publiceerde verhalen, gedichten en essays in De Gids, Het Liegend Konijn, DWB, Terras en Filter. Met Jur Koksma vertaalde hij poëzie van onder andere Delmore Schwartz, John Ashbery en Eugenio Montale. In de bundel ‘Dit komt ergens anders vandaan’ beschrijft Stapel wat het betekent om hier te zijn, lief te hebben, te verliezen.
Uit de bundel koos ik het gedicht ‘Schuur’.
.
Schuur
.
Als ik een timmerman was
op deze werkdag van natte
as waarin de kinderen spelen
bouwde ik een paard voor je
.
met holle rug en wapperende manen
bouwde ik een list, een zoete
branding en geen einde en
een schuur. Als ik iets was
.
wat ik niet ben, was alles telkens
makkelijk. Ik zit in deze smidse
van verstrooiing en koud vuur en
hamer op de zon, zinspeel en
liefkoos de zon roodgloeiend en
slinger hem uit ons raam in de rivier.
.
Vandaag
Reugebrink over Goudeseune
.
In de bundel ‘Om honing gaat het niet’ uit 2023 van schrijver, essayist en dichter Marc Reugebrink (1960) lees ik een In Memoriam voor de Vlaamse dichter, (brieven) schrijver en recensent Koenraad Goudeseune (1965-2020). In de categorie Dichter over Dichter een mooi voorbeeld van hoe dichters over hun collega’s schrijven. In dit geval een In Memoriam maar ook vanuit een vriendschap of een bewondering.
Het gedicht heeft ook nog een citaat van de Duitse schrijver en winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur in 1981, Elias Canetti (1905-1994) “Gestern sterben, sein neuester Trick’ waaruit behalve ironie ook mededogen klinkt. Het gedicht van Reugebrink is getiteld ‘Vandaag’ en het terras deelde hij met Koenraad en Herman Jacobs, waarschijnlijk bij ‘De kleine kunst’ op de Lousbergkaai in Gent. Na de dood van Koenraad Goudeseune schreef Marc Reugebrink op Facebook daags na zijn overlijden en daarin refereert hij aan dat terras, dat in de eerste strofe van het gedicht ter sprake komt.
.
Vandaag
.
Wat zouden wij, zo zeiden wij, wij
zouden gisteren sterven, zoals de oude
Elias ons voorgezegd die ene zomernacht
op dat terras, jij, Herman, ik – wij
.
zouden weten te ontkomen. De sterren
schenen in de nacht en aan de overzijde
blonk achter de lantaarnpalen de belofte
van een nieuwe dag. Wij klonken
.
op ons lijf en leden. De aarde
draaide rond dezelfde as,
de maan was tijdelijk verdwenen.
.
En toen het ochtend was, de dag
ons van onszelf ontvreemdde, bleek
dat wij gisteren nog voluit leefden.
.
toen ik je kwijt raakte
Joost Baars
.
De Poëzieclubkeuze van Awater, poëzietijdschrift dat driemaal per jaar verschijnt, is dit keer (behorende bij nummer najaar 2026) de bundel ‘Toen ik je kwijtraakte’ van Joost Baars (1975). Als je een uitgebreid abonnement hebt op Awater (zoals ik) krijg je elke keer dat het tijdschrift verschijnt de clubkeuze meegestuurd. De clubkeuze is een met zorg uitgekozen recente poëziebundel.
Dit keer dus ‘Toen ik je kwijtraakte’ van Joost Baars. In deze bundel gaat het over rouw. De reden dat Awater koos voor de bundel van Joost Baars wordt uitgelegd onder het kopje ‘Poëzieclubkeuze’: “In bespiegelende poëzie doet Baars verslag van het verlies van zijn moeder. De poëzie van Baars is helder, ritmisch, klankrijk en bijna altijd opgebouwd in smalle tweeregelige strofen zonder hoofdletters, dat maakt zijn stijl eigen en herkenbaar. Hij toont de ontregeling van de dood in soms expres prozaïsche regels en weet de lezer te raken met scherpe inzichten of sterke beelden.” En: “de mooiste gedichten uit de bundel lezen als instant klassiekers.”
Opvallend in deze bundel zijn de twee reeksen gedichten (in totaal 14 gedichten) die beginnen met de regel ‘toen ik je kwijtraakte’, die ook de titel van de bundel heeft bepaald. Ik koos voor één van de gedichten en wel voor ‘toen ik je kwijtraakte / de derde keer’.
.
toen ik je kwijtraakte,
de derde keer,
.
was jij in mijn keel
blijven steken. ik
.
zat in de keuken, pan
vol met weelderig
.
vlees op de pit, niet
in staat om te eten.
.
zo sleten de dagen,
tot ik begon
.
te vermagere.
.
naarstig ging ik
op zoek naar een mes.
.
Aan mijn engelbewaarder
Frederik van Eeden
.
In een miniboekenkast langs de weg staan meestal heel veel oude en onaantrekkelijke boeken. Tenzij de beheerder van die kasten er actief mee bezig is, dan kun je er vaak wel interessante of actuele boeken in vinden. Wanneer ik er langs een loop moet ik altijd even kijken. Meestal weet ik dan bij de eerste aanblik wel of het wat is of niet. Maar ik word ook nog weleens verrast.
Zo liep ik pas geleden langs een kast waarin ik in eerste instantie niet veel zag staan. Oude thrillers uit de jaren ’90 van de vorige eeuw, wat studieboeken en wat verouderde jeugdboeken. Maar er stond ook een klein boekje in de hoek. Kleine (of dunne) boekjes zijn vaak poëzie en dit boekje, ongeveer ter grootte van een MUGzine, was een zeer goed bewaard dichtbundeltje van Frederik van Eeden (1860-1932). Het bundeltje ‘Aan mijn engelbewaarder’ en andere gedichten is uit 1922. Op de titelpagina heeft ene Greetje haar naam geschreven en de datum van 21 oktober 1943.
De 56 pagina’s zijn onderverdeeld in 9 genummerde hoofdstukjes. Hoofdstuk VI bestaat uit welgeteld 1 gedicht en dat is getiteld ‘Uitvaart van Domela Nieuwenhuis’.
Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919) was een Nederlands socialistische politicus en later een sociaal-anarchist en antimilitarist. Domela Nieuwenhuis geldt als een van de oprichters van de socialistische beweging in Nederland. Hij was in 1879 oprichter van het tijdschrift Recht voor Allen. Later, in 1898, was hij oprichter van het blad De Vrije Socialist. Oorspronkelijk heette hij Nieuwenhuis, maar in 1859 ontving zijn familie bij Koninklijk Besluit toestemming de achternaam ‘Domela’ toe te voegen, zodat de familienaam voortaan Domela Nieuwenhuis werd. Vooral dat laatste, dat dit bij Koninklijk besluit ging vind ik erg grappig voor een sociaal-anarchist.
.
Uitvaart van Domela Nieuwenhuis
.
De roode Baar kwam nader, uuren toefden
duizenden voor de vensters, op de straten
geduldig wachtend, ernstig, met zacht praten,
eindlooze, sombre meenigt van bedroefden.
.
De volksbuurt vol, al de door zorg gegroefde
in ’t rauwe morgenlicht vale gelaten,
moeders met kindertjes, dat ze niet hoefden
die zooveel uuren lang alleen te laten –
.
Daar vlamt de Roode Baar, met Rood van Trots,
van vuur’ge Liefde en van heilig woeden,
.
En al d’onterfden voelen bij dat Rood
daar gaat een wreeker van hun valen nood.
.
Roode Bloeddroppel uit de Wonde Gods!
Hoelang – hoe lang nog zal de Wonde bloeden?
.
November 1919
.
Als zee uit hond
Lucas Rijneveld
.
Begin oktober was de Nacht van de poëzie, ik schreef er al uitgebreid over op dit blog. Een van de dichters waar ik naar uitkeek was Lucas Rijneveld (1991). Er was een nieuwe bundel van zijn hand uit en ik had al weer even, zoals velen, niets meer van hem vernomen, dus ik was best nieuwsgierig. De bundel had ik nog niet gelezen en dus dacht ik, koop ik die tijdens de nacht. Na zijn optreden bij de Nacht, waar ik zeer over te spreken was, zocht ik hem op bij zijn uitgever in de gangen van Tivoli. Daar aangekomen stond een rij van ik denk zo’n honderd mensen die allemaal een handtekening, een praatje of een foto met hem wilde. Op dat soort momenten trek ik mij in alle bescheidenheid terug.
Na het uitkomen van ‘Komijnsplitsers’ werd Lucas bij mij om de hoek geïnterviewd bij boekhandel Paagman. Ook daar zat ik in de ruimte tussen heel veel mensen en ook daar vormde zich meteen na afloop een enorme rij belangstellenden. Destijds ben ik naar huis gegaan, nadat ik wel de bundel had gekocht. Dit keer, in Utrecht, ging ik terug naar het programma in de grote zaal om later te kijken of de rij wellicht was afgenomen. Toen ik dat een half uur later deed, was de rij weg maar was Lucas zijn spullen aan het pakken om te vertrekken. Gelukkig herkende hij me en heeft hij een lieve boodschap in mijn exemplaar van ‘Als zee uit hond’, zijn nieuwste bundel.
In een interview met hem in de Volkskrant las ik dat zijn poëzie wel iets veranderd was, dat hij bijvoorbeeld kortere zinnen schreef. Na lezing kan ik dat bevestigen maar de zeggingskracht en de stijlmiddelen die Lucas voorheen gebruikte, zoals bijvoorbeeld de originele vergelijkingen, zijn nog volop aanwezig. Ook deze bundel heb ik met zeer veel plezier gelezen. Uit de bundel koos ik voor het gedicht ‘Liever andermans hortus’.
.
Liever andermans hortus
.
Je hebt jezelf. Daar woon je iedere dag in.
Of eigenlijk: af en toe. Vaak ben je voor
aanwezigheid te moe. Dan zit je op een stoel
en droom je er te zijn, er echt te zijn,
zoals de stoel er is, zijn taak nooit verzaakt.
.
Als je niet zit, loop je maar wat in jezelf rond.
Alsof je een tuin bent die steeds overwoekert,
die vol staat met planten, snakkend naar groeien of
snoeien. Je ziet het ijzerkruid, de gele ganzenbloem,
en toch, nooit vraag je je af wat zij hier doen.
.
Wanneer je niet loopt, lig je het liggen in jezelf uit.
Je denkt constant aan huid op huid. Zo zijn er vele
vormen van honger, maar er is er geen één die
langdurig kan worden gestild. Dus je dan maar weer
aan meisjes laven, weer een vette bek halen.
.
Je hebt jezelf. Al heb je nog meer de ander.
Daarom droom je dat er ooit iemand komt en blijft
zoals er in je hoofd maar één vorm van blijven is.
Je spreekt het niet uit, dus men vertrekt zonder te
weten waarom je dol bent op steenraket, op wolfsmelk.
.
Klein huis
Mark Boog
.
Vandaag door de knieën om ook de onderste planken van mijn boekenkast te raadplegen zonder te kijken. Daar zonder te kijken de bundel ‘Alsof er iets gebeurt’ uit 2000 van Mark Boog (1970) gepakt. Opnieuw een willekeurige pagina geopend en daar bevond zich het gedicht ‘Klein huis”.
.
Klein huis
.
Klein huis, maar gooi er eens een bal doorheen
en het wordt groot. Zie al die meters,
zijn ze niet van ons? En slenter eens alsof
je niet weet waar je heen gaat: ruimte rekt
zich geeuwend uit tussen de muren. Zie:
het dwalen dat de kamers met elkaar
verbindt is wit geverfd. Er is een trap,
een kapstok in een kast, wat deuren. Als
een landweg zo toevallig ligt het, doel
en startpunt bij de weg gezocht in plaats
van omgekeerd, zo lijkt het. Als je brood
haalt en weer terugkomt zul je zien dat we
een picknick kunnen houden. Snel, ga nu!
Het krimpen kan onmogelijk ver weg zijn.
.
Plataan
Herman Pieter de Boer
.
Toen ik in 2019 in mijn bibliotheek in de eindfase zat van fusie (Maassluis en Midden-Delfland met Vlaardingen) kwam de vraag naar boven hoe we die nieuwe organisatie zouden gaan noemen. Een opsomming van de drie gemeenten is natuurlijk veel te lang en bevat ook nog eens een liggend streepje tussen Midden en Delfland, dus dat was geen optie. Wat doe je dan? Dan ga je op zoek naar iets wat de drie gemeenten bindt of gezamenlijk hebben. Op een klein stukje natuurgebied na, de Broekpolder (en dat vonden we echt geen passende naam), was dat er eigenlijk niet. Waar de twee gemeenten aan de Waterweg wel iets gemeen hebben ligt dat voor Midden-Delfland dan weer anders.
We hebben toen alle personeelsleden gevraagd suggesties te doen en dat leverde naast allerlei afkortingen ook De Plataan op. De redenering achter deze naam was dat een Plataan symbool staat voor wijsheid, inzicht en vreugde van de geest. Hoe toepasselijk voor een bibliotheek. Uiteindelijk werd deze naam met overgrote meerderheid gekozen (iedereen mocht een stem uitbrengen). En aldus werk ik vanaf 1 januari 2020 voor bibliotheek de Plataan.
Nu zal je je misschien afvragen wat dat met poëzie te maken heeft? Terecht. Ik moest hier meteen aandenken toen ik op de website van straatpoëzie het gedicht ‘De Plataan spreekt’ van (lied)tekstschrijver, schrijver en dichter Herman Pieter de Boer (1928-2014) las. Het gedicht is aangebracht op een muur in de Bollenhofsestraat 95 in Utrecht. Vooral de derde strofe past heel goed bij de bibliotheek. Dapper tegen al het digitale geweld in, en de wens om nog eeuwenlang te blijven bestaan want een bibliotheek met boeken waarin je kan bladeren is tegenwoordig meer nodig dan ooit, als tegenwicht tegen het alom oprukkende en verslavende scherm.
.
De plataan spreekt
.
Ik, de Gevlekte Zuiderling,
ben meegevoerd en hier geplant
in mooi en dankbaar Nederland.
Ik herberg de herinnering
aan iedere vergadering
of liefdeskus of vriendenhand
onder mijn takken op het zand,
duizenden dagen, ieder ding.
Ik ben een dappere Plataan,
ik wil nog eeuwen lang bestaan,
dat is mijn droom.
Mijn lover valt en groeit weer aan,
zo mag en zal het verder gaan.
Ik ben een wereldboom.
.
