Dit komt ergens anders vandaan
Joep Stapel
.
Opnieuw ontdek ik een dichter. Regelmatig loop ik de grootste boekhandel van Den Haag in (Paagman) om daar in de poëziesectie (die best wat uitgebreid mag worden) te neuzen. Om inspiratie op te doen voor dit blog, om nieuwe bundels te bekijken, betasten, eraan ruiken (ja ik ben een nieuwe boekenruiker) en aan te schaffen. Een van die nieuwe dichtbundels (2025) is de bundel ‘Dit komt ergens anders vandaan’ zijn debuut als dichter.
Joep Stapel (1980) schrijft over klassieke muziek voor NRC. Hij debuteerde in 2019 met de roman ‘Kaf’ en publiceerde verhalen, gedichten en essays in De Gids, Het Liegend Konijn, DWB, Terras en Filter. Met Jur Koksma vertaalde hij poëzie van onder andere Delmore Schwartz, John Ashbery en Eugenio Montale. In de bundel ‘Dit komt ergens anders vandaan’ beschrijft Stapel wat het betekent om hier te zijn, lief te hebben, te verliezen.
Uit de bundel koos ik het gedicht ‘Schuur’.
.
Schuur
.
Als ik een timmerman was
op deze werkdag van natte
as waarin de kinderen spelen
bouwde ik een paar voor je
.
met holle rug en wapperende manen
bouwde ik een list, een zoete
branding en geen einde en
een schuur. Als ik iets was
.
wat ik niet ben, was alles telkens
makkelijk. Ik zit in deze smidse
van verstrooiing en koud vuur en
hamer op de zon, zinspeel en
liefkoos de zon roodgloeiend en
slinger hem uit ons raam in de rivier.
.
Vandaag
Reugebrink over Goudeseune
.
In de bundel ‘Om honing gaat het niet’ uit 2023 van schrijver, essayist en dichter Marc Reugebrink (1960) lees ik een In Memoriam voor de Vlaamse dichter, (brieven) schrijver en recensent Koenraad Goudeseune (1965-2020). In de categorie Dichter over Dichter een mooi voorbeeld van hoe dichters over hun collega’s schrijven. In dit geval een In Memoriam maar ook vanuit een vriendschap of een bewondering.
Het gedicht heeft ook nog een citaat van de Duitse schrijver en winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur in 1981, Elias Canetti (1905-1994) “Gestern sterben, sein neuester Trick’ waaruit behalve ironie ook mededogen klinkt. Het gedicht van Reugebrink is getiteld ‘Vandaag’ en het terras deelde hij met Koenraad en Herman Jacobs, waarschijnlijk bij ‘De kleine kunst’ op de Lousbergkaai in Gent. Na de dood van Koenraad Goudeseune schreef Marc Reugebrink op Facebook daags na zijn overlijden en daarin refereert hij aan dat terras, dat in de eerste strofe van het gedicht ter sprake komt.
.
Vandaag
.
Wat zouden wij, zo zeiden wij, wij
zouden gisteren sterven, zoals de oude
Elias ons voorgezegd die ene zomernacht
op dat terras, jij, Herman, ik – wij
.
zouden weten te ontkomen. De sterren
schenen in de nacht en aan de overzijde
blonk achter de lantaarnpalen de belofte
van een nieuwe dag. Wij klonken
.
op ons lijf en leden. De aarde
draaide rond dezelfde as,
de maan was tijdelijk verdwenen.
.
En toen het ochtend was, de dag
ons van onszelf ontvreemdde, bleek
dat wij gisteren nog voluit leefden.
.
toen ik je kwijt raakte
Joost Baars
.
De Poëzieclubkeuze van Awater, poëzietijdschrift dat driemaal per jaar verschijnt, is dit keer (behorende bij nummer najaar 2026) de bundel ‘Toen ik je kwijtraakte’ van Joost Baars (1975). Als je een uitgebreid abonnement hebt op Awater (zoals ik) krijg je elke keer dat het tijdschrift verschijnt de clubkeuze meegestuurd. De clubkeuze is een met zorg uitgekozen recente poëziebundel.
Dit keer dus ‘Toen ik je kwijtraakte’ van Joost Baars. In deze bundel gaat het over rouw. De reden dat Awater koos voor de bundel van Joost Baars wordt uitgelegd onder het kopje ‘Poëzieclubkeuze’: “In bespiegelende poëzie doet Baars verslag van het verlies van zijn moeder. De poëzie van Baars is helder, ritmisch, klankrijk en bijna altijd opgebouwd in smalle tweeregelige strofen zonder hoofdletters, dat maakt zijn stijl eigen en herkenbaar. Hij toont de ontregeling van de dood in soms expres prozaïsche regels en weet de lezer te raken met scherpe inzichten of sterke beelden.” En: “de mooiste gedichten uit de bundel lezen als instant klassiekers.”
Opvallend in deze bundel zijn de twee reeksen gedichten (in totaal 14 gedichten) die beginnen met de regel ‘toen ik je kwijtraakte’, die ook de titel van de bundel heeft bepaald. Ik koos voor één van de gedichten en wel voor ‘toen ik je kwijtraakte / de derde keer’.
.
toen ik je kwijtraakte,
de derde keer,
.
was jij in mijn keel
blijven steken. ik
.
zat in de keuken, pan
vol met weelderig
.
vlees op de pit, niet
in staat om te eten.
.
zo sleten de dagen,
tot ik begon
.
te vermagere.
.
naarstig ging ik
op zoek naar een mes.
.
Aan mijn engelbewaarder
Frederik van Eeden
.
In een miniboekenkast langs de weg staan meestal heel veel oude en onaantrekkelijke boeken. Tenzij de beheerder van die kasten er actief mee bezig is, dan kun je er vaak wel interessante of actuele boeken in vinden. Wanneer ik er langs een loop moet ik altijd even kijken. Meestal weet ik dan bij de eerste aanblik wel of het wat is of niet. Maar ik word ook nog weleens verrast.
Zo liep ik pas geleden langs een kast waarin ik in eerste instantie niet veel zag staan. Oude thrillers uit de jaren ’90 van de vorige eeuw, wat studieboeken en wat verouderde jeugdboeken. Maar er stond ook een klein boekje in de hoek. Kleine (of dunne) boekjes zijn vaak poëzie en dit boekje, ongeveer ter grootte van een MUGzine, was een zeer goed bewaard dichtbundeltje van Frederik van Eeden (1860-1932). Het bundeltje ‘Aan mijn engelbewaarder’ en andere gedichten is uit 1922. Op de titelpagina heeft ene Greetje haar naam geschreven en de datum van 21 oktober 1943.
De 56 pagina’s zijn onderverdeeld in 9 genummerde hoofdstukjes. Hoofdstuk VI bestaat uit welgeteld 1 gedicht en dat is getiteld ‘Uitvaart van Domela Nieuwenhuis’.
Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919) was een Nederlands socialistische politicus en later een sociaal-anarchist en antimilitarist. Domela Nieuwenhuis geldt als een van de oprichters van de socialistische beweging in Nederland. Hij was in 1879 oprichter van het tijdschrift Recht voor Allen. Later, in 1898, was hij oprichter van het blad De Vrije Socialist. Oorspronkelijk heette hij Nieuwenhuis, maar in 1859 ontving zijn familie bij Koninklijk Besluit toestemming de achternaam ‘Domela’ toe te voegen, zodat de familienaam voortaan Domela Nieuwenhuis werd. Vooral dat laatste, dat dit bij Koninklijk besluit ging vind ik erg grappig voor een sociaal-anarchist.
.
Uitvaart van Domela Nieuwenhuis
.
De roode Baar kwam nader, uuren toefden
duizenden voor de vensters, op de straten
geduldig wachtend, ernstig, met zacht praten,
eindlooze, sombre meenigt van bedroefden.
.
De volksbuurt vol, al de door zorg gegroefde
in ’t rauwe morgenlicht vale gelaten,
moeders met kindertjes, dat ze niet hoefden
die zooveel uuren lang alleen te laten –
.
Daar vlamt de Roode Baar, met Rood van Trots,
van vuur’ge Liefde en van heilig woeden,
.
En al d’onterfden voelen bij dat Rood
daar gaat een wreeker van hun valen nood.
.
Roode Bloeddroppel uit de Wonde Gods!
Hoelang – hoe lang nog zal de Wonde bloeden?
.
November 1919
.
Als zee uit hond
Lucas Rijneveld
.
Begin oktober was de Nacht van de poëzie, ik schreef er al uitgebreid over op dit blog. Een van de dichters waar ik naar uitkeek was Lucas Rijneveld (1991). Er was een nieuwe bundel van zijn hand uit en ik had al weer even, zoals velen, niets meer van hem vernomen, dus ik was best nieuwsgierig. De bundel had ik nog niet gelezen en dus dacht ik, koop ik die tijdens de nacht. Na zijn optreden bij de Nacht, waar ik zeer over te spreken was, zocht ik hem op bij zijn uitgever in de gangen van Tivoli. Daar aangekomen stond een rij van ik denk zo’n honderd mensen die allemaal een handtekening, een praatje of een foto met hem wilde. Op dat soort momenten trek ik mij in alle bescheidenheid terug.
Na het uitkomen van ‘Komijnsplitsers’ werd Lucas bij mij om de hoek geïnterviewd bij boekhandel Paagman. Ook daar zat ik in de ruimte tussen heel veel mensen en ook daar vormde zich meteen na afloop een enorme rij belangstellenden. Destijds ben ik naar huis gegaan, nadat ik wel de bundel had gekocht. Dit keer, in Utrecht, ging ik terug naar het programma in de grote zaal om later te kijken of de rij wellicht was afgenomen. Toen ik dat een half uur later deed, was de rij weg maar was Lucas zijn spullen aan het pakken om te vertrekken. Gelukkig herkende hij me en heeft hij een lieve boodschap in mijn exemplaar van ‘Als zee uit hond’, zijn nieuwste bundel.
In een interview met hem in de Volkskrant las ik dat zijn poëzie wel iets veranderd was, dat hij bijvoorbeeld kortere zinnen schreef. Na lezing kan ik dat bevestigen maar de zeggingskracht en de stijlmiddelen die Lucas voorheen gebruikte, zoals bijvoorbeeld de originele vergelijkingen, zijn nog volop aanwezig. Ook deze bundel heb ik met zeer veel plezier gelezen. Uit de bundel koos ik voor het gedicht ‘Liever andermans hortus’.
.
Liever andermans hortus
.
Je hebt jezelf. Daar woon je iedere dag in.
Of eigenlijk: af en toe. Vaak ben je voor
aanwezigheid te moe. Dan zit je op een stoel
en droom je er te zijn, er echt te zijn,
zoals de stoel er is, zijn taak nooit verzaakt.
.
Als je niet zit, loop je maar wat in jezelf rond.
Alsof je een tuin bent die steeds overwoekert,
die vol staat met planten, snakkend naar groeien of
snoeien. Je ziet het ijzerkruid, de gele ganzenbloem,
en toch, nooit vraag je je af wat zij hier doen.
.
Wanneer je niet loopt, lig je het liggen in jezelf uit.
Je denkt constant aan huid op huid. Zo zijn er vele
vormen van honger, maar er is er geen één die
langdurig kan worden gestild. Dus je dan maar weer
aan meisjes laven, weer een vette bek halen.
.
Je hebt jezelf. Al heb je nog meer de ander.
Daarom droom je dat er ooit iemand komt en blijft
zoals er in je hoofd maar één vorm van blijven is.
Je spreekt het niet uit, dus men vertrekt zonder te
weten waarom je dol bent op steenraket, op wolfsmelk.
.
Klein huis
Mark Boog
.
Vandaag door de knieën om ook de onderste planken van mijn boekenkast te raadplegen zonder te kijken. Daar zonder te kijken de bundel ‘Alsof er iets gebeurt’ uit 2000 van Mark Boog (1970) gepakt. Opnieuw een willekeurige pagina geopend en daar bevond zich het gedicht ‘Klein huis”.
.
Klein huis
.
Klein huis, maar gooi er eens een bal doorheen
en het wordt groot. Zie al die meters,
zijn ze niet van ons? En slenter eens alsof
je niet weet waar je heen gaat: ruimte rekt
zich geeuwend uit tussen de muren. Zie:
het dwalen dat de kamers met elkaar
verbindt is wit geverfd. Er is een trap,
een kapstok in een kast, wat deuren. Als
een landweg zo toevallig ligt het, doel
en startpunt bij de weg gezocht in plaats
van omgekeerd, zo lijkt het. Als je brood
haalt en weer terugkomt zul je zien dat we
een picknick kunnen houden. Snel, ga nu!
Het krimpen kan onmogelijk ver weg zijn.
.
Plataan
Herman Pieter de Boer
.
Toen ik in 2019 in mijn bibliotheek in de eindfase zat van fusie (Maassluis en Midden-Delfland met Vlaardingen) kwam de vraag naar boven hoe we die nieuwe organisatie zouden gaan noemen. Een opsomming van de drie gemeenten is natuurlijk veel te lang en bevat ook nog eens een liggend streepje tussen Midden en Delfland, dus dat was geen optie. Wat doe je dan? Dan ga je op zoek naar iets wat de drie gemeenten bindt of gezamenlijk hebben. Op een klein stukje natuurgebied na, de Broekpolder (en dat vonden we echt geen passende naam), was dat er eigenlijk niet. Waar de twee gemeenten aan de Waterweg wel iets gemeen hebben ligt dat voor Midden-Delfland dan weer anders.
We hebben toen alle personeelsleden gevraagd suggesties te doen en dat leverde naast allerlei afkortingen ook De Plataan op. De redenering achter deze naam was dat een Plataan symbool staat voor wijsheid, inzicht en vreugde van de geest. Hoe toepasselijk voor een bibliotheek. Uiteindelijk werd deze naam met overgrote meerderheid gekozen (iedereen mocht een stem uitbrengen). En aldus werk ik vanaf 1 januari 2020 voor bibliotheek de Plataan.
Nu zal je je misschien afvragen wat dat met poëzie te maken heeft? Terecht. Ik moest hier meteen aandenken toen ik op de website van straatpoëzie het gedicht ‘De Plataan spreekt’ van (lied)tekstschrijver, schrijver en dichter Herman Pieter de Boer (1928-2014) las. Het gedicht is aangebracht op een muur in de Bollenhofsestraat 95 in Utrecht. Vooral de derde strofe past heel goed bij de bibliotheek. Dapper tegen al het digitale geweld in, en de wens om nog eeuwenlang te blijven bestaan want een bibliotheek met boeken waarin je kan bladeren is tegenwoordig meer nodig dan ooit, als tegenwicht tegen het alom oprukkende en verslavende scherm.
.
De plataan spreekt
.
Ik, de Gevlekte Zuiderling,
ben meegevoerd en hier geplant
in mooi en dankbaar Nederland.
Ik herberg de herinnering
aan iedere vergadering
of liefdeskus of vriendenhand
onder mijn takken op het zand,
duizenden dagen, ieder ding.
Ik ben een dappere Plataan,
ik wil nog eeuwen lang bestaan,
dat is mijn droom.
Mijn lover valt en groeit weer aan,
zo mag en zal het verder gaan.
Ik ben een wereldboom.
.
Langzaam leren lezen
Hoe lees je poëzie?
.
In Hard//hoofd van juli 2018 kwam ik een interessant artikel tegen van Vera Martens, ten tijden van dit artikel literatuurwetenschapper en programmamaker bij cultureel podium de Kargadoor in Utrecht en tegenwoordig senior adviseur cultuureducatie bij Rijnbrink, de Provinciale Ondersteuningsinstelling voor bibliotheken in Gelderland en Overijssel. Het artikel is getiteld ‘Langzaam leren lezen’ en gaat over het lezen van poëzie.
Naar aanleiding van een vraag aan haar vader en later een vriendin over het lezen van poëzie gaat ze met zichzelf een uitdaging aan om een week lang elke dag poëzie te lezen. Voor de doorgewinterde poëzielezer die ik ben een peulenschil maar zij stelt zich daarbij de volgende vraag: Wat zou er gebeuren als ik me zou verdiepen in leesstrategieën om deze vervolgens toe te passen op een aantal dichtbundels die staan te verstoffen in mijn boekenkast?
Bij deze uitdaging maakt ze gebruik van close reading. Dit is een methode uit de literatuurwetenschap waarbij je een tekst, in dit geval een gedicht, ‘naïef’ leest, achtergrondinformatie en eventuele moeilijke woorden opzoekt, de structuur van het gedicht analyseert en het werk interpreteert. Daarnaast maakt ze gebruik van de inzichten uit ‘Olijven moet je leren lezen’ van Ellen Deckwitz (1982) uit 2016.
Voor haar experiment leest ze gedichten uit bundels van Gerrit Achterberg, Ester Naomi Perquin, Alexis de Roode, Erik Spinoy, Tomas Tranströmer en Wislawa Szymborska en via YouTube luistert ze naar voordrachten Vicky Francken en Marjolijn van Heemstra. Vooral dat laatste vind ik opmerkelijk want het lezen van een gedicht is in mijn beleveing toch echt wezenlijk anders dan er naar luisteren.
In het artikel schrijft ze dat ze maximaal tien gedichten per dag leest omdat het een enorme opgave is “want gedichten zijn geen gemakkelijke teksten die lekker weglezen. Ze bestaan niet uit alledaags taalgebruik, maar uit ongebruikelijke woordcombinaties en zinstructuren. Mijn brein wordt flink uitgedaagd om de taal steeds om te zetten naar een beeld in mijn hoofd.” Het experiment levert haar een aantal bevindingen op.
- Het alledaagse wordt opmerkelijk. Zinnen als “Een vrouw passeert. De echo raapt gehaast haar stappen op.” van Paul Rodenko en “De avondzon verpluist in zachte mist.” van Gerrit Achterberg, zorgen ervoor dat ze iets gewoons zoals het geluid van voetstappen of de lucht bewuster gaat waarnemen.
- Zelfkennis door poëzie. Een gedicht is voor meerdere interpretaties vatbaar. Als je weet dat jouw interpretatie net zoveel zegt over het gedicht als over jezelf, leer je door gedichten te lezen jezelf beter kennen.
- Poëzie heeft meerdere lagen. Hier komt close reading om de hoek kijken. Wanneer ze nauwkeuriger gaat lezen en moeilijke woorden en achtergrondinformatie over een gedicht opzoekt, krijgt het gedicht telkens een extra betekenis of verandert de interpretatie.
- Esthetische waarde van taal. Gedichten kunnen simpelweg bloedmooi zijn. Prachtig verwoord kunnen het kunststukjes van taal zijn.
Aan het einde van het artikel met voorbeelden van gedichten die ze las komt ze tot de volgende conclusie: “Het lezen van de gedichten bracht me rust en reflectie, iets wat ik in mijn volle, gehaaste leven wel kon gebruiken. Mijn angst voor gedichten is verdwenen, maar ik heb ook ontdekt dat sommige poëzie me gewoon niet ligt. Gedichten lezen doe je niet alleen met je hersenen, maar ook met je hart. Dat je kennis nodig zou moeten hebben om poëzie te kunnen lezen, is een mythe die ontkracht wordt zodra je een beginnetje maakt.”
Een conclusie waar ik het helemaal mee eens ben. Ook voor iemand die dagelijks en al vele jaren lang poëzie leest bestaat er zoiets als geweldige poëzie en helemaal niet zulke beste poëzie, en beide omschrijvingen zijn meningen en onderhevig aan smaak van degene die het stelt. En zelfs in poëzie waar je niets mee hebt of die je echt niet begrijpt kunnen prachtige zinnen wonen. Wil je het hele artikel lezen klik dan hier.
Ik wil hier graag eindigen met een gedicht van Marjolein van Heemstra waar Vera Martens in haar artikel over schrijft getiteld ‘Als Mozes had doorgevraagd‘ uit haar gelijknamige debuutbundel uit 2009.
.
Als Mozes had doorgevraagd
.
Moest ik mijn land verlaten: ik zou blijven.
Stond mijn stad in brand: ik draaide om.
Moest ik mijn kind offeren: ik weigerde.
Zolang jij je niet laat kennen houd ik
benen op de grond, armen om het kind.
Mij scheep je bij geen bramenstruik af
met ‘ik ben die ik ben’, een kleine vlam, een donderstem.
Mozes was iemand van zijn tijd: dankbaar voor het leven,
bang om door te vragen en ook: een man,
die vragen niet zoveel.
Ik was blijven staan bij die struik tot je verscheen.
Geen smoesjes van doeken voor ogen omdat je straling te fel.
Mozes was brandgloed gewend, ik tl.
Kom maar op, zou ik zeggen. Zeg ik nu: Kom maar op.
Als niet Mozes, maar ik bij Horeb had gestaan ging het zo:
ik: Wie ben je?
jij: Ik ben die ik ben.
ik: Ik ook.
jij: Ja, jij ook.
Dan had ik je aangeraakt en jij mij.
Was de Bijbel geen boek, maar een omhelzing.
.
Illustratie: Rosanne van Leusden
Slaaplied
Erwin Mortier
.
Erwin Mortier (1965) is een Vlaamse schrijver, dichter, essayist en vertaler. Hij studeerde kunstgeschiedenis in Gent. Van 1991 tot 2001 was hij als wetenschappelijk medewerker verbonden aan het Dr. Guislain Museum, het museum van de psychiatrie in Gent, waar hij werkte op het vlak van de geschiedenis van de psychiatrie. In deze periode publiceerde hij in diverse literaire tijdschriften als De Gids, De Revisor, Het Nieuw Wereldtijdschrift en Optima.
Na 2001 werd hij fulltime schrijver. In 1999 debuteerde hij als schrijver met de roman ‘Marcel’ waar hij de debuutprijs voor kreeg. In 2000 volgde dan zijn debuut als dichter met de bundel ‘Vergeten licht’. Van 2005 tot 2005 was hij stadsdichter van Gent. De stadsgedichten die hij in die periode schreef, werden in de bundels ‘Uit één vinger valt men niet’ (2005) en ‘Voor de Stad en de Wereld’ (2006) gepubliceerd en bij zijn afscheid in januari 2007 in de uitgave ‘Stadsgedichten 2005–2006’ gebundeld. Een rode draad door zijn oeuvre is een grote bekommernis om de taal en de herinnering die erin vervat ligt.
Uit zijn debuutbundel ‘Vergeten licht’ koos ik het gedicht ‘Slaaplied’. Grisaille is een schildertechniek die volledig is uitgevoerd in grijstinten, zwart of andere neutrale monochrome kleuren, vaak bedoeld om driedimensionale stenen of bronzen sculpturen na te bootsen.
.
Slaaplied
.
Zo leeg kan jij alleen mij voelen.
Zo welhaast uitgestorven. Huid
en weefsel dropen van me af
.
als niet je honger om te zijn, te zijn!
me samenbond. Ik heb geproefd
hoe jij dood mengt in mijn
.
leeftocht. Riant tegoeden neemt of
dubieus belegt in leegte en tekort.
Mij hijgen laat, een zuurstofloze holte
.
delft. Mij in grisaille in de schaduw
schetst. En dan, terwijl ik sluimer,
.
me als een zandpatroon verstoort
en voor ik in je diepte stort
.
al mijn cirkels breekt
en slordig opveegt.
.
Gedichten in brieven
Emily Dickinson
.
Het klinkt misschien vreemd maar ik voel me schatplichtig aan Emily Dickinson als het gaat over het idee en de uitwerking van ons mini-poëziemagazine MUGzine. Dat is dan denk ik ook de reden dat wanneer ik iets over of van haar lees, dit altijd met enige aandacht doe (los van haar talent als dichter uiteraard). Al surfend op het internet kwam ik op de website van het EDA.
Het Emily Dickinson Archive (EDA) dat wordt beheert door verschillende bibliotheken en archieven (waaronder de Houghton Library van Harvard University), stelt afbeeldingen in hoge resolutie van Dickinsons bewaard gebleven manuscriptgedichten openbaar beschikbaar en biedt lezers een website waar ze afbeeldingen kunnen bekijken van manuscripten die in verschillende bibliotheken en archieven worden bewaard.
Deze eerste fase van het EDA omvat afbeeldingen van de gedichten die zijn opgenomen in The Poems of Emily Dickinson: Variorum Edition, geredigeerd door R.W. Franklin (1998). Emily Dickinson (1830-1886) was een bekende dichter die vele correspondentievrienden had met wie ze haar manuscripten deelde. Slechts een handvol van haar gedichten verscheen echter tijdens haar leven in druk, en geen enkel onder haar eigen naam; die paar gedichten werden door vrienden naar uitgevers gestuurd en ze kreeg geen gelegenheid om ze te beoordelen voordat ze werden gedrukt.
Bij haar dood in 1886 liet Dickinson een schat aan nooit gepubliceerde geschriften na: honderden manuscriptgedichten in haar persoonlijke bezittingen en nog honderden gedichten en brieven die ze naar haar correspondentievrienden stuurde (we zullen nooit precies weten hoeveel, aangezien sommige zijn vernietigd of verloren gegaan). Veel gedichten zijn bewaard gebleven in meerdere manuscriptversies, of met verschillende woordkeuzes binnen één gedicht, zonder aan te geven of een bepaalde versie of woordkeuze Dickinsons uiteindelijke bedoeling was.
Dickinson liet geen expliciete instructies achter over hoe – of zelfs of – haar manuscripten in druk moesten worden gereproduceerd. Haar eerste redacteuren, die de conventies van de drukpers en de tradities van de laat-negentiende-eeuwse poëzie weerspiegelden, veranderden soms haar woorden en standaardiseerden haar grammatica, syntaxis en rijm, evenals interpunctie en hoofdlettergebruik. Ze voegden titels toe aan gedichten, verwijderden soms hele strofen en gaven Dickinsons afwijkende woordkeuze niet weer. Ze transcribeerden gedichten als metrische strofen, in plaats van de visuele ordening van woorden exact over te nemen zoals die in Dickinsons manuscripten te vinden was. Hoewel hun methoden verschilden van moderne redactieprincipes, was het dankzij hun inspanningen dat Dickinsons werk een breed publiek bereikte.
Sinds die eerste redactionele transcripties is er discussie geweest over het belang van de manuscriptpagina voor ons begrip van Dickinsons poëzie. Sommige critici stellen dat Dickinsons manuscriptpagina’s voornamelijk worden beïnvloed door metrische en strofische conventies. Andere critici beweren dat haar manuscriptpagina, met de spaties tussen woorden, regels en strofen, het ambigue hoofdlettergebruik en de eigenzinnige interpunctie, Dickinsons radicale herziening van deze conventies vertegenwoordigt. Sommige critici geloven dat Dickinson, in de loop van haar schrijversleven, haar gedichten als volledig gerealiseerd in hun manuscriptvorm is gaan beschouwen, in plaats van als concepten die ontworpen waren met de gedrukte pagina in gedachten. Deze uiteenlopende kritische opvattingen vormen een dwingende reden om de toegang tot afbeeldingen van die manuscriptpagina’s gemakkelijker en breder beschikbaar te maken.
De manuscriptpagina van Dickinson staat centraal in het Emily Dickinson Archive. Een zoekopdracht in de volledige tekst of de eerste regel van een gedicht levert afbeeldingen op van alle manuscriptversies van het gedicht, indien er meerdere versies bewaard zijn gebleven. Lezers kunnen kiezen uit een historische reeks transcripties van deze handgeschreven teksten door verschillende redacteuren, en een transcriptie bekijken per regel of per dichtregel, afhankelijk van de keuze van de redacteur. Daarnaast kunnen lezers, door in te zoomen, Dickinsons handschrift van dichtbij bekijken.
Omdat dit hele bericht gaat over brieven en brieven schrijven met poëzie mag een van de bekendste gedichten van Emily Dickinson over dit onderwerp hier natuurlijk niet ontbreken, ondanks dat ik dit gedicht (deels) al eens in vertaling op dit blog deelde.
.
This is my letter to the World
.
This is my letter to the World
That never wrote to Me—
The simple News that Nature told—
With tender Majesty
Her Message is committed
To Hands I cannot see—
For love of Her—Sweet—countrymen—
Judge tenderly—of Me
.
