ZICHTBAAR ALLEEN

En de winnaars zijn…

De uitslag is binnen. De jury heeft haar werk zeer grondig gedaan en hieronder kun je het juryverslag lezen en natuurlijk de winnende gedichten lezen. Ik zal zo spoedig mogelijk contact opnemen met de winnaars.

Ik wil alle inzenders heel hartelijk bedanken voor hun enthousiasme, hun inzendingen en hun geduld. En ik wil de jury, Henriette Faas en Bep van Wely van Uitgeverij de Brouwerij bijzonder hartelijk danken voor hun jurywerk en hun prachtige inhoudelijke verslag.

En nu niet langer gewacht, hier is het eindoordeel van de jury:

Thema:

Van een schrijfwedstrijd met een particulier thema als ‘intiem portret’ valt te verwachten dat het veel gedichten met sentiment en emotie oplevert. Welk thema een gedichtenwedstrijd ook heeft, de vaardigheid van de dichter komt tot uiting in het verbeelden van het thema, waarbij het de kunst is, dit thema te vangen in een beeld zonder het letterlijk te benoemen. Toch zijn er inzendingen die (behalve in de titel) veelvuldig de woorden ‘intiem portret’ bevatten. Poëzie is niet het letterlijk verwoorden van particuliere gevoelens, maar juist het overdrachtelijk maken van de werkelijkheid, het universeel maken van je eigen beleving. Goede voorbeelden van het verbeelden van dit thema zijn die gedichten waarin voor ‘intiem portret’ een metafoor werd gebruikt, zoals zichzelf als een boom zien, een brief van een overleden geliefde, een houten zitbank, een dierentuin bij nacht. Maar ook minder tastbare elementen zoals de angst om dement te worden, de geboorte van een kind of de dood van een verslaggever in oorlogsgebied. In een enkel geval is de metafoor juist weer wat vergezocht. Ook komt het voor dat een gedicht wel veelbelovend is door de titel – die een originele weergave is van het thema – maar dat in het gedicht zelf die belofte niet wordt waargemaakt. Het nadeel van een thema is dat het lijkt alsof dichters zich in alle bochten moeten wringen om aan bepaalde eisen te voldoen die niets met het poëtisch gehalte te maken hebben, en dat is jammer. Zeker als het thema op zich geen ander doel dient dan de dichter te inspireren. De meeste dichters hebben dat voorzetje niet nodig. Bovendien zal de helft van de inzenders een gedicht tevoorschijn toveren (al of niet uit voorraad) dat ook voor wedstrijden met een ander thema ingezonden kan worden. Zo zouden veel gedichten die wij voor deze wedstrijd ontvingen ook prima passen in tal van thema’s rond verdriet, geluk, angst, jaloezie, liefde en dood. De jury vond voldoende inzendingen die uitblonken in kwaliteit en originaliteit.

Vorm:

De meeste inzendingen zijn geschreven in een ‘vrije vorm’, dat wil zeggen: zonder vaste regels voor wat betreft aantal regels, rijmschema, metrum en ritme. Een paar sonnetten voldoen wel aan de vereiste kenmerken, maar zoals dat bij sonnetten vaker het geval is, wordt het door de strakke eisen, moeilijk de inhoud ongedwongen neer te zetten. Regelmatig is er bij een sonnet door het goed opgebouwde metrum wel een mooie cadans, maar tevens sprake van voorspelbaar rijm of ‘rijmdwang’, het naar een rijmwoord toe moeten schrijven, waardoor de inhoud van de versregel ondergeschikt wordt.

Stijl:

Een aantal van de ingezonden gedichten staat bol van clichés. Er wordt dan weinig origineel beeldspraak gevonden en vooral vaak vanuit ik-perspectief geschreven. Een enkele keer wordt het tegenovergestelde, een overdaad aan zelfbedachte, dus originele metaforen binnen een gedicht gezien, maar overdaad schaadt en maakt het gedicht slecht leesbaar, bombastisch en moeilijk invoelbaar. In de gevallen dat met mate originele beelden werden gevonden, was het gedicht inhoudelijk niet altijd voldoende of liet de uitwerking qua vorm en stijl te wensen over. Grammaticaal werden erg veel onjuistheden aangetroffen. Ook in gedichten die voor wat betreft thematiek, vorm of inhoud wel iets te bieden hadden, was de schijfstijl niet altijd bijzonder genoeg om van een goed gedicht te spreken. Niet alleen rijm en ritme, maar ook klankelementen zijn belangrijk. Om daar goed gebruik van te maken moet de dichter – evenals bij rijm – subtiel gebruik maken van de mogelijkheden die alliteraties (beginrijm) en assonanties (binnenrijm) bieden. De kunst is dus, deze goed te doseren en geen overmaat aan dezelfde klank door het hele gedicht heen gebruiken zodat dit storend wordt.

Inhoud:

Uiteraard mag bij een wedstrijd een al eerder geschreven gedicht gebruikt worden als dit goed past binnen het thema. Bij meerdere gedichten is het duidelijk dat men ‘een oudje’ van stal had gehaald en er een nieuwe titel boven had gezet om aan het thema te voldoen. Deze gedichten zijn regelmatig nogal persoonlijk/particulier van aard. Bij andere is het juist weer te duidelijk dat naar het onderwerp toe is geschreven. In dit soort gevallen komt het nogal gekunsteld over en wordt het een ‘gelegenheidsgedicht’. Tot slot zijn er nog de gedichten die te ver van het thema af staan. Uiteindelijk is ieder gedicht op zich al een intiem portret en zou dan ook met een beetje goede wil de breedte van dit thema eindeloos opgerekt kunnen worden.

Samenvatting juryrapport en bekendmaking winnende gedichten

Bovenstaand overzicht is bedoeld om deelnemers inzage te geven in de beoordelingscriteria waarmee de jury tot haar oordeel is gekomen omtrent onderstaande winnende gedichten. Deze voldoen alle aan de eisen die wij stellen aan een gedicht voor wat betreft thematiek, originaliteit, stijl, vorm en inhoud. Bij de 207 gedichten die wij beoordeelden waren er 180 bij van dichters boven de 18 jaar. Ongeveer de helft daarvan voldeed niet aan de door ons gestelde norm. In de categorie tot 18 jaar werden 27 gedichten ingestuurd, waarbij de kwaliteit echter verrassend goed was. Daarom vonden we het gerechtvaardigd om deze in een aparte categorie te beoordelen.

De jury is na het lezen van alle inzendingen blij verrast en unaniem van mening dat de door haar gekozen gedichten – zowel in de categorie Volwassenen als in de rubriek Jeugd – aan alle voorwaarden voldoen voor een goed gedicht en kan dan ook stellen dat deze in alle gevallen de elementen bevatten die een gedicht verheffen tot poëzie.

Categorie Jeugd:

1.

——————-
Gedicht nr. 174, leeftijd 16 jaar, naam: Tugba Nur Karkide

Zonder titel

Ik zag hem kijken vanuit mijn ooghoek
Zijn haren wapperend in de lucht

De zon die weer eens aan de hemel stond
verraadde de tranen in zijn ogen
die als de bladeren van de herfst
de natte grond vonden

Ik wou zijn trillende handen vastpakken
zijn volle lippen aanraken

Ik zocht een plekje gebroken hart
en droogde zijn tranen
met mijn mouw

Toen hij naar me op keek
toverde hij een glimlach

en zei de woorden
die ik nooit vergeet

——————-

Jury:

De eerste prijs in de categorie Jeugd tot 18 jaar is voor de talentvolle zestienjarige dichteres Tugba Nur Karkide. Zij maakt een klein moment groot door rake, maar tevens genuanceerde beschrijvingen in subtiele taal door middel van een zeer beheerst gebruik van beeldspraak en het weglaten van de belangrijkste woorden. Daarmee geeft zij de lezer ruimte om die zelf in te vullen. Grote klasse!

2.

——————
Gedicht nr. 133, leeftijd 15 jaar, naam: Eline Phoa

Scherven

Op de koude vloer, mijn voeten
Ontmoeten de scherven
Kapot gevallen glas

Mijn ogen
Ontdekken in de stukken
Gelogen gedachtes

Mijn handen
Proberen te lijmen
Wat belandde op de grond

Tegenover me, de spiegel
Vertoont gepriegel met de lijm
Zichtbaar nog, de scherven

Van mijn gebroken
Mijn gelogen
Portret

——————–

Jury:

De vijftienjarige Eline Phoa lijkt een veelbelovend dichteres. Zij beheerst de techniek om beeldende poëzie te schrijven en maakt daarbij op een natuurlijke manier gebruik van alliteratie en assonantie in elke strofe. Op een regel na is de vormgeving van het gedicht (bewust?) symmetrisch. Met ‘Scherven’ benadert Eline het thema op zeer originele wijze.

3.

——————
Gedicht nr. 100, leeftijd 15 jaar, naam: Kinha de Almeida Guimarães

Oud Karton

Daar zit hij als een koning,
verheven boven het licht,
zijn ogen half gesloten,
het gebroken hart gedicht,
in alle stilte weer opnieuw
in een tomeloos gevecht

Met woorden woest en radeloos,
met zinnen zeldzaam, vreemd
ideeën broos gevangen in een bejaarde doos
die lekt, die stinkt, die niet beschermt
niet redt, niet wint, niet helpt
tegen de regen van daarnet

Hij weet het goed, de oude man
Lang leven zal hij niet,
noch dichten, noch verhalen
over zijn innigste verdriet
Karton is slap en met de jaren
verpulverd wat eens bergen kon

Al had het eeuwig lief.

———————-

Jury:

De vijftienjarige Kinha heeft met ‘Oud Karton’ een weergaloos gedicht geschreven, waarin het thema op originele en poëtische wijze doeltreffend is verbeeld. Er werden mooie klanken gevonden maar de volrijm ‘radeloos – bejaarde doos’ is wat ons betreft een pareltje. De vorm van het gedicht is goed gekozen, waarbij de laatste zin wat ons betreft niet eens meer nodig is.

Categorie Volwassenen:

1.
———————

Gedicht nr. 197, leeftijd 42 jaar, naam: Janine Huson

Yu Zhitao

Ze was niet van mij, ze nam de kleur aan
van een andere vrouw. Die durfde zich vast geen
moeder te noemen, die gaf al die vingertjes
weg en het ronde van haar gezicht.
Die zijn wij kwijt en alle drie leven wij
rond datzelfde gat waar een kind in verdween.

Tien is ze nu. Staat op haar waveboard,
voetbalt op straat, slaapt graag uit.
Soms, met laat licht, als ze met stro sjouwt
voor haar konijnen, verschijnt rondom haar
een modderig erf, ommuurd, met magere
kippen. Roept iemand iets in een toonval

ons zeer onvertrouwd. En daar, in een deur
staat een vrouw, hetzelfde dikzwarte haar,
dezelfde rechte rug. Ook zo’n kuiltje. Ze kijkt
mij niet aan, ze kijkt naar haar dochter. Ik draai
de kraan dicht, roep naar buiten: denk je
ook aan water en wortels?

——————————–

Jury:

‘Yu Zhitao’ is een aangrijpend filmisch prozagedicht waarin het ogenschijnlijk doodnormale, diepte krijgt door het beeld halverwege in een andere dimensie te plaatsen. Hierdoor wordt de lezer een bijzonder intiem moment gegund waarin ook nog ruimte is voor verbeelding. De perspectiefwisselingen komen onverwacht en zijn prachtig. De timing is zeer goed.

2.

———————-
Gedicht nr. 78, leeftijd 65 jaar, naam: Anneke Wasscher

mijn brieven

de letters op papier, het zijn
geen levenstekens meer, ze
bleven steken in verlangen
dat voorbij ging

bericht had ooit karakter van
van gedicht, danste op maat
van een rondeel, zong zachte
woorden weer

verwachting was verpakt in
ongeschonden wit, maar
inkt schreef in het zwart
van weten

het lief kent soms een eind
de taal werd wees en zocht
vergeefs betekenis in
onbegrepen zin

de brieven in het laatje willen
liever niet meer aangeraakt
te vaak zijn ze bezocht
op een waarom

——————-

Jury:

Het gedicht ‘Mijn brieven’ is ritmisch zonder vaste vorm, waarbij Anneke Wasscher mooi gebruikt maakt van alliteratie en assonantie. De regellengte is goed gekozen op inhoud, en zorgt ervoor dat het gedicht prettig leest en optisch rust uitstraalt, wat perfect past bij de inhoud. Het thema dringt zich niet op, maar is subtiel verweven in het beeld.

3.
———————–
Gedicht nr.  29, leeftijd 48 jaar, naam: E. Pokorni

Zelfportret

het is nog vroeg:

de lente laat mij bleker schijnen dan ik was

opgehangen aan de dode lijnen

van de winter, die met poppen speelt

ik pak woorden met penselen op

mijn mond braakt een palet

een lucht die tonen sust zoals een middagslaap

het is nog vroeg, de lente laat

  ————–

Jury:

Op het eerste gezicht een kort gedicht zonder traditionele vorm. Bij het lezen verrassen de ritmiek en een waaier van klankkleuren, door waarschijnlijk bewust gekozen assonanties.

De dichter E. Pokorni maakt op een bijzondere manier gebruik van mooie, functionele woordspelingen en enjambementen, waardoor het gedicht bij vaker lezen steeds nieuwe beelden prijsgeeft en het uiteindelijk veel meer is dan het aanvankelijk lijkt.