Site-archief

Absint of ascese

Een recensie

.

Van dichter Odile Schmidt (1965) verscheen eerder dit jaar de bundel ‘Absint of ascese’ bij uitgeefhuis De Manke God. In 2023 schreef ik al over haar bundel ‘Op falende furiën, mieren en ander leven’ en nu ik die recensie teruglees herken ik veel van wat ik geschreven heb na het lezen van deze nieuwe bundel. Op de achterkant van de, opnieuw net uitgegeven, bundel is een brief afgedrukt aan Theodoor (Brumming) de uitgever van deze bundel (en haar vorige bundel). Ze spreekt hierin over ‘een vleugje lyriek die haar overviel in post-infarct euforie bij het wandelen langs het wad’ en ‘Echter het overgrote deel is verhalend van stijl’. Ze schrijft over ‘verkenning van twee bronnen van moed, verdraaide werkelijkheid en vergrote expressieve symbolen’. Nogal wat bijzondere kenmerken die nieuwsgierig maken en die ik herken uit haar vorige bundel.

Maar liefst 150 pagina’s telt deze bundel, waar voor je geld mag ik wel zeggen, zonder hoofdstukindeling maar wel met willekeurig (zo lijkt het toch, ik heb geen oorzaak gevolg kunnen ontdekken) cursief gedrukte stukjes. Het eerste dat me opviel is de titel. Voor degene die niet weten wat absint en/of ascese is, absint is een anijsachtige hoog alcoholhoudende (45%-75%) drank, ascese is het streven naar of het beoefenen van een reine levenswandel door de eigen hartstocht en begeerten te beteugelen en zelftucht toe te passen). Twee tegenovergestelde begrippen eigenlijk, het reine (ascese) tegenover het ‘onreine, de zware alcohol.

Het volgende dat me opviel is dat elke zin met een hoofdletter begint (hier en daar toch niet helemaal volledig doorgetrokken) en het ontbreken van elke vorm van interpunctie. Nu weet ik, uit ervaring, ik schrijf al heel lang en veel over poëzie, dat er periodes geweest zijn in de poëzie, dat elke regel met een hoofdletter begint, het ontbreken van de interpunctie echter maakt dat dit wel effect op mij heeft als lezer. Elke zin lees ik als een opzichzelfstaande zin terwijl, als ik de zinnen zonder pauze achter elkaar hard oplees, dit toch niet het geval lijkt te zijn. Waarom de dichter deze stijl hanteert is me niet duidelijk. Persoonlijk vind ik het jammer want dit zorgt ervoor dat ik de gedichten in een soort staccato lees. Nogmaals, het kan zijn dat de dichter dit met opzet gedaan heeft maar ik ben er niet achter wat het toevoegt aan de leeservaring.

In de gedichten vallen me een paar zaken op. Zowel absint als ascese (de begrippen) komen regelmatig voor in de gedichten, net als jurken en jurkjes en dan meestal groene jurken. De stijl die Odile hanteert is vrij en soms onnavolgbaar. Neem een gedicht als ‘Stilte’.

.

Stilte

.

Alleen en radiostilte

Wachten wachten

Op de absintfontein

.

Gezonken gemodder

Druppels koel water

De wil ergens in de boekenkast vastgelegd

.

Aan de schoten aan de kade

Och jij lasser van schepen

Waarom ging je op reis

.

Wanneer ik dat leg naast een cursief stukje waarvan, zoals gezegd, er verschillende zijn opgenomen tussen de gedichten (maar misschien zijn dit ook wel gedichten?) dan vraag ik me af waarom cursief? Ik heb gezocht naar een rode lijn of reden dat deze stukjes cursief zijn afgedrukt maar ik kom niet verder dan dat dit persoonlijke overpeinzingen zijn van de dichter. Maar zijn gedichten dit niet ook? Een voorbeeld is: ‘In deze tuin woekert een goed idee’.

De bundel leest als een stroom van woorden, gedachten, en beelden die lenig aan elkaar gesmeed zijn en pas na zorgvuldige lezing enige samenhang vertonen. De dichter lijkt haar gedichten los van de werkelijkheid te hebben geschreven, waarbij in elk gedicht een ding of situatie is gekozen waaromheen haar woorden zijn geboetseerd. De terugkerende elementen doen een samenhang vermoeden maar dit wordt voor mij nergens bevestigd.

Maakt dat deze bundel minder leesbaar? Ik vind van niet. De beeldtaal van de dichter is rijk en fantasievol, de poëtische stijlmiddelen zijn karig in de zin dat er vanuit de voorraadkast van middelen voor het schrijven van poëzie weinig gesnoept is. Toch vind ik dit niet echt een bezwaar, veel poëzie is tegenwoordig prozaïsch of verhalend, dat laatste zijn deze gedichten ook maar niet in vorm waardoor je elke keer opnieuw aan het denken wordt gezet. Odile Schmidt weet met andere middelen de lezer aan zich te binden al blijf ik het jammer vinden van het hoofdlettergebruik en het ontbreken van interpunctie.

Als gedicht uit de bundel koos ik ‘Geniet je van anticlimax’ waarin alle genoemde terugkerende dingen voorkomen, toch een komma staat (per ongeluk?) en de tegenstelling van de twee genoemde zaken in de titel duidelijk naar voren komen.

.

Geniet je van anticlimax

.

Je zit op je relaxstoel na een dag vol nut

De absint nog in de fles

Ongedragen jurken in de kast

Overvolle laden met handige hulpmiddelen

losse schroeven

Je valt in de stilte van vervulling

.

Je kijkt naar de wijn

Laat het bij verlangen

Vandaag twee stoplichten

Een schip, een trein

Je geniet bij het stilstaan

.

Ja je keert terug naar het ascetisme

Bent opgelucht

Dat het stil is

Dat je alleen bent

Tevreden

,

Bestelt een zelfafnametest

Geeft feedback

Grut

Belt een opgeluchte dochter

.

Op falende furiën, mieren en ander leven

Odile Schmidt

.

Voor mij ligt de bundel ‘Op falende furiën, mieren en ander leven’ van Odile Schmidt (1965). Deze bundel uitgegeven door uitgeefhuis De Manke God is een uitdaging. Een uitdaging voor mij als lezer maar zeker ook als recensent. Er zit zoveel in deze bundel dat het moeilijk is te bepalen waar ik zal beginnen.

De bundel is netjes uitgegeven, mooie bladspiegel, intrigerende tekst op de achterflap en zeker ook, een bijzondere titel. De bundel begint met drie ‘quotes’ van Leonard Cohen (tweemaal) en Charles Bukowski. Niet de minste en de laatste één van mijn favoriete dichters. De tekst op de achterflap vraagt ook enige kennis van de Griekse mythologie maar Odile beschrijft in een brief aan haar uitgever duidelijk aan wie ze deze bundel opdraagt, aan hen die wraakzuchtig zijn en veranderen in de vriendelijken. Een verlichte staat van zijn, waarin het recht, de vergeving en het licht ten opzichte van het duister, de wraak en de vergelding zegeviert. Voor ieder die ooit van wraak naar vergeving is gegaan een herkenbare situatie.

Dan de inhoud. In het eerste hoofdstuk wordt meteen de toon gezet. Dit zijn geen ‘gemakkelijke’ verzen. Odile Schmidt vraagt wat van de lezer maar die lezer krijgt er dan ook wat voor terug. In het eerste hoofdstuk ‘Onderhevig aan functies van X en Y’ komt de cirkel, de ring, de kring, de oneindige lijn steeds opnieuw in een andere vorm terug. Of het gaat over spiralen of rolpatronen, ik herken de doorgaande lijn. Daarbij nodigen titels als Necker kubus (wat was dat toch ook weer?) en de Möbiusband uit tot nader onderzoek. De optische illusie en de ruimtelijke structuur gevoegd bij ‘Scharnierpunt’ en ‘Uit een rib’ doen me geloven dat hier een relatie wordt beschreven, de relatie van de dichter ten opzichte van het leven. Het laatste gedicht in dit hoofdstuk ‘Toekomstmuziek’ eindigt met de zin ‘wat rest is een puntenwolk’ waarmee de dichter voor mij aangeeft dat alles (het leven) altijd doorgaat maar wel degelijk uit losse onderdelen bestaat.

In de twee hoofdstukken die volgen ‘Ik kan slechts falen’ en ‘Mislukte liefdes of gedichten’ komt de relatie opnieuw naar voren, de relatie met een vader, een moeder, een kind. Geboorte en dood komen aan de orde en de liefde voor de ander. In ‘Verzoeningsruimte’ is er ruimte voor contemplatie; wat is de reden voor het bestaan, het falen, en opnieuw vanuit twee gezichtspunten bekeken (X en Y). Tot slot ‘Wereld delen’. In dit laatste hoofdstuk krijg je als lezer meer inzicht in hoe de dichter zich verhoudt tot de wereld om haar heen. De letterlijke wereld dit keer; de Waddenzee, Beverwijk, Noordzee, Marseille. Ze eindigt met het gedicht ‘Café Eijlders’ waarin ze haar geboorte als dichter beschrijft. Na het leven, de liefdes, het verleden en de familie is er nu tijd voor de dichter. De dichter die in soms raadselachtige zinnen de lezer meeneemt in haar binnenwereld die ze wil delen.

Of de furiën gefaald hebben, of de wraakzucht ten opzichte van het leven wint of juist de vergeving en het licht zegeviert, de dichter laat je als lezer zelf de conclusie trekken. Zoals gezegd is deze bundel niet voor lezers die even een gemakkelijk gedicht willen lezen, of even een korte vlucht willen uit de dagelijkse sleur. De gedichten in de bundel zetten aan tot nadenken over de inhoud, over de betekenis en geven je inzicht in wat de dichter beweegt.

Ik kies als voorbeeld van het voorgaande het gedicht ‘Uit een rib’ waarbij je meteen een idee hebt (Eva uit de rib van Adam) dat je wil toetsen aan wat er beschreven staat. Waarom tweemaal een X? Omdat Eva onderdeel is van Adam (zijn rib)? En de tuin van Eeden?  Twee punten verbinden, meer niet.

.

Uit een rib

.

Mijn gevoel lijkt een verre reiziger aan de horizon

waar de golven en sprongen aan het zicht onttrokken zijn

.

hoe kan ik uit een nullijn gedichten schrijven

Een gat in een sok stoppen zonder klos

.

Ik wilde niet meer achteromkijken

,

X1: ik zeurde om een rozenstruik

X2: hij bloeit in de gevonden tuin

.

X1′: ook rozen hebben water nodig

X2′: de gieter staat in een ander huis

.

X1”: dat ene verhaal is verdwenen

X”2: alles paste in een bus in de schuur zonder slot

.

twee punten verbinden, meer niet

.