Site-archief
Gedichten in brieven
Emily Dickinson
.
Het klinkt misschien vreemd maar ik voel me schatplichtig aan Emily Dickinson als het gaat over het idee en de uitwerking van ons mini-poëziemagazine MUGzine. Dat is dan denk ik ook de reden dat wanneer ik iets over of van haar lees, dit altijd met enige aandacht doe (los van haar talent als dichter uiteraard). Al surfend op het internet kwam ik op de website van het EDA.
Het Emily Dickinson Archive (EDA) dat wordt beheert door verschillende bibliotheken en archieven (waaronder de Houghton Library van Harvard University), stelt afbeeldingen in hoge resolutie van Dickinsons bewaard gebleven manuscriptgedichten openbaar beschikbaar en biedt lezers een website waar ze afbeeldingen kunnen bekijken van manuscripten die in verschillende bibliotheken en archieven worden bewaard.
Deze eerste fase van het EDA omvat afbeeldingen van de gedichten die zijn opgenomen in The Poems of Emily Dickinson: Variorum Edition, geredigeerd door R.W. Franklin (1998). Emily Dickinson (1830-1886) was een bekende dichter die vele correspondentievrienden had met wie ze haar manuscripten deelde. Slechts een handvol van haar gedichten verscheen echter tijdens haar leven in druk, en geen enkel onder haar eigen naam; die paar gedichten werden door vrienden naar uitgevers gestuurd en ze kreeg geen gelegenheid om ze te beoordelen voordat ze werden gedrukt.
Bij haar dood in 1886 liet Dickinson een schat aan nooit gepubliceerde geschriften na: honderden manuscriptgedichten in haar persoonlijke bezittingen en nog honderden gedichten en brieven die ze naar haar correspondentievrienden stuurde (we zullen nooit precies weten hoeveel, aangezien sommige zijn vernietigd of verloren gegaan). Veel gedichten zijn bewaard gebleven in meerdere manuscriptversies, of met verschillende woordkeuzes binnen één gedicht, zonder aan te geven of een bepaalde versie of woordkeuze Dickinsons uiteindelijke bedoeling was.
Dickinson liet geen expliciete instructies achter over hoe – of zelfs of – haar manuscripten in druk moesten worden gereproduceerd. Haar eerste redacteuren, die de conventies van de drukpers en de tradities van de laat-negentiende-eeuwse poëzie weerspiegelden, veranderden soms haar woorden en standaardiseerden haar grammatica, syntaxis en rijm, evenals interpunctie en hoofdlettergebruik. Ze voegden titels toe aan gedichten, verwijderden soms hele strofen en gaven Dickinsons afwijkende woordkeuze niet weer. Ze transcribeerden gedichten als metrische strofen, in plaats van de visuele ordening van woorden exact over te nemen zoals die in Dickinsons manuscripten te vinden was. Hoewel hun methoden verschilden van moderne redactieprincipes, was het dankzij hun inspanningen dat Dickinsons werk een breed publiek bereikte.
Sinds die eerste redactionele transcripties is er discussie geweest over het belang van de manuscriptpagina voor ons begrip van Dickinsons poëzie. Sommige critici stellen dat Dickinsons manuscriptpagina’s voornamelijk worden beïnvloed door metrische en strofische conventies. Andere critici beweren dat haar manuscriptpagina, met de spaties tussen woorden, regels en strofen, het ambigue hoofdlettergebruik en de eigenzinnige interpunctie, Dickinsons radicale herziening van deze conventies vertegenwoordigt. Sommige critici geloven dat Dickinson, in de loop van haar schrijversleven, haar gedichten als volledig gerealiseerd in hun manuscriptvorm is gaan beschouwen, in plaats van als concepten die ontworpen waren met de gedrukte pagina in gedachten. Deze uiteenlopende kritische opvattingen vormen een dwingende reden om de toegang tot afbeeldingen van die manuscriptpagina’s gemakkelijker en breder beschikbaar te maken.
De manuscriptpagina van Dickinson staat centraal in het Emily Dickinson Archive. Een zoekopdracht in de volledige tekst of de eerste regel van een gedicht levert afbeeldingen op van alle manuscriptversies van het gedicht, indien er meerdere versies bewaard zijn gebleven. Lezers kunnen kiezen uit een historische reeks transcripties van deze handgeschreven teksten door verschillende redacteuren, en een transcriptie bekijken per regel of per dichtregel, afhankelijk van de keuze van de redacteur. Daarnaast kunnen lezers, door in te zoomen, Dickinsons handschrift van dichtbij bekijken.
Omdat dit hele bericht gaat over brieven en brieven schrijven met poëzie mag een van de bekendste gedichten van Emily Dickinson over dit onderwerp hier natuurlijk niet ontbreken, ondanks dat ik dit gedicht (deels) al eens in vertaling op dit blog deelde.
.
This is my letter to the World
.
This is my letter to the World
That never wrote to Me—
The simple News that Nature told—
With tender Majesty
Her Message is committed
To Hands I cannot see—
For love of Her—Sweet—countrymen—
Judge tenderly—of Me
.
Absint of ascese
Een recensie
.
Van dichter Odile Schmidt (1965) verscheen eerder dit jaar de bundel ‘Absint of ascese’ bij uitgeefhuis De Manke God. In 2023 schreef ik al over haar bundel ‘Op falende furiën, mieren en ander leven’ en nu ik die recensie teruglees herken ik veel van wat ik geschreven heb na het lezen van deze nieuwe bundel. Op de achterkant van de, opnieuw net uitgegeven, bundel is een brief afgedrukt aan Theodoor (Brumming) de uitgever van deze bundel (en haar vorige bundel). Ze spreekt hierin over ‘een vleugje lyriek die haar overviel in post-infarct euforie bij het wandelen langs het wad’ en ‘Echter het overgrote deel is verhalend van stijl’. Ze schrijft over ‘verkenning van twee bronnen van moed, verdraaide werkelijkheid en vergrote expressieve symbolen’. Nogal wat bijzondere kenmerken die nieuwsgierig maken en die ik herken uit haar vorige bundel.
Maar liefst 150 pagina’s telt deze bundel, waar voor je geld mag ik wel zeggen, zonder hoofdstukindeling maar wel met willekeurig (zo lijkt het toch, ik heb geen oorzaak gevolg kunnen ontdekken) cursief gedrukte stukjes. Het eerste dat me opviel is de titel. Voor degene die niet weten wat absint en/of ascese is, absint is een anijsachtige hoog alcoholhoudende (45%-75%) drank, ascese is het streven naar of het beoefenen van een reine levenswandel door de eigen hartstocht en begeerten te beteugelen en zelftucht toe te passen). Twee tegenovergestelde begrippen eigenlijk, het reine (ascese) tegenover het ‘onreine, de zware alcohol.
Het volgende dat me opviel is dat elke zin met een hoofdletter begint (hier en daar toch niet helemaal volledig doorgetrokken) en het ontbreken van elke vorm van interpunctie. Nu weet ik, uit ervaring, ik schrijf al heel lang en veel over poëzie, dat er periodes geweest zijn in de poëzie, dat elke regel met een hoofdletter begint, het ontbreken van de interpunctie echter maakt dat dit wel effect op mij heeft als lezer. Elke zin lees ik als een opzichzelfstaande zin terwijl, als ik de zinnen zonder pauze achter elkaar hard oplees, dit toch niet het geval lijkt te zijn. Waarom de dichter deze stijl hanteert is me niet duidelijk. Persoonlijk vind ik het jammer want dit zorgt ervoor dat ik de gedichten in een soort staccato lees. Nogmaals, het kan zijn dat de dichter dit met opzet gedaan heeft maar ik ben er niet achter wat het toevoegt aan de leeservaring.
In de gedichten vallen me een paar zaken op. Zowel absint als ascese (de begrippen) komen regelmatig voor in de gedichten, net als jurken en jurkjes en dan meestal groene jurken. De stijl die Odile hanteert is vrij en soms onnavolgbaar. Neem een gedicht als ‘Stilte’.
.
Stilte
.
Alleen en radiostilte
Wachten wachten
Op de absintfontein
.
Gezonken gemodder
Druppels koel water
De wil ergens in de boekenkast vastgelegd
.
Aan de schoten aan de kade
Och jij lasser van schepen
Waarom ging je op reis
.
Wanneer ik dat leg naast een cursief stukje waarvan, zoals gezegd, er verschillende zijn opgenomen tussen de gedichten (maar misschien zijn dit ook wel gedichten?) dan vraag ik me af waarom cursief? Ik heb gezocht naar een rode lijn of reden dat deze stukjes cursief zijn afgedrukt maar ik kom niet verder dan dat dit persoonlijke overpeinzingen zijn van de dichter. Maar zijn gedichten dit niet ook? Een voorbeeld is: ‘In deze tuin woekert een goed idee’.
De bundel leest als een stroom van woorden, gedachten, en beelden die lenig aan elkaar gesmeed zijn en pas na zorgvuldige lezing enige samenhang vertonen. De dichter lijkt haar gedichten los van de werkelijkheid te hebben geschreven, waarbij in elk gedicht een ding of situatie is gekozen waaromheen haar woorden zijn geboetseerd. De terugkerende elementen doen een samenhang vermoeden maar dit wordt voor mij nergens bevestigd.
Maakt dat deze bundel minder leesbaar? Ik vind van niet. De beeldtaal van de dichter is rijk en fantasievol, de poëtische stijlmiddelen zijn karig in de zin dat er vanuit de voorraadkast van middelen voor het schrijven van poëzie weinig gesnoept is. Toch vind ik dit niet echt een bezwaar, veel poëzie is tegenwoordig prozaïsch of verhalend, dat laatste zijn deze gedichten ook maar niet in vorm waardoor je elke keer opnieuw aan het denken wordt gezet. Odile Schmidt weet met andere middelen de lezer aan zich te binden al blijf ik het jammer vinden van het hoofdlettergebruik en het ontbreken van interpunctie.
Als gedicht uit de bundel koos ik ‘Geniet je van anticlimax’ waarin alle genoemde terugkerende dingen voorkomen, toch een komma staat (per ongeluk?) en de tegenstelling van de twee genoemde zaken in de titel duidelijk naar voren komen.
.
Geniet je van anticlimax
.
Je zit op je relaxstoel na een dag vol nut
De absint nog in de fles
Ongedragen jurken in de kast
Overvolle laden met handige hulpmiddelen
losse schroeven
Je valt in de stilte van vervulling
.
Je kijkt naar de wijn
Laat het bij verlangen
Vandaag twee stoplichten
Een schip, een trein
Je geniet bij het stilstaan
.
Ja je keert terug naar het ascetisme
Bent opgelucht
Dat het stil is
Dat je alleen bent
Tevreden
,
Bestelt een zelfafnametest
Geeft feedback
Grut
Belt een opgeluchte dochter
.
Limericks en limericken
Geschiedenis en techniek
.
Van een oude vriend Peter kreeg ik het bijzonder aardige boekje ‘Limericks & limericken’ geschiedenis, techniek en rijmwoordenlijst, uit 1998. Nu is de limerick in mijn beleving een vrij eenvoudige versvorm waar, als je er een beetje moeite voor doet, best een heel aardig gedicht met enige gelaagdheid in kan brengen. Zo schreef ik in 2014 in het plaatsje Limerick in Ierland een limerick waar wel enige diepgang in zat.
En wie (de ouderen onder ons) herinnert zich niet de poplimericks die Frits Spits destijds in de Avondspits op radio 3 ten gehore bracht. Waar in elke poplimerick een band en de titel van een liedje verwerkt zat. In dit boekje schrijft de samensteller Bas Hageman “Het maken van limericks is vooral een ambachtelijke bezigheid waarbij de muze dikwijls komt helpen als ze frivool en kolderiek, maar soms ook filosofisch is gestemd”. Mijn limerick is een beetje van beide. Hageman schrijft ook in zijn voorwoord: “Het is dan ook niet verwonderlijk dat de serieuze limerickmaker voortdurend in de clinch ligt met spelling, syntaxis, rijm, metrum, interpunctie en klemtoon”.
Hoewel de term limerick pas in 1898 voor het eerst in The Oxford English Dictionary werd opgenomen als benaming voor vijfregelige versjes met rijmschema aabba is de limerick al veel ouder. De term limerick is waarschijnlijk ontleend aan een refrein dat soldaten van de Ierse brigade zongen op weg naar de kazerne in Limerick, waarbij ze de mensen langs de weg opwekten met hen mee te lopen. Deze soldaten dienden regelmatig in de legers van de Franse koning Lodewijk XIV, en volgens Langford Reed, prominent limericksdeskundige en schrijver van het standaardwerk over limerickgeschiedenis ‘The Complete Limerick Book’ uit 1925, namen zij naast roem en buit ook musische souvenirs mee naar huis. Zoals eenvoudige versjes en melodietjes waarop zij vaak eigen, doorgaans pittige teksten zongen.
Het oudste voorbeeld is een Frans versje met het bekende rijmschema waarvan de eerste regel ook nog eens eindigt op een persoonsnaam.
On s’étonne ici que Caliste
Ait pris l’habit de Moliniste
Puisque cette jeune beauté
Ote à chacun sa liberté
N’est-ce pas une Janseniste?
.
Men verbaast zich (erover) dat Caliste
het kleed van een Molinist heeft aangetrokken
want deze jeugdige schoonheid
ontneemt iedereen zijn vrijheid (vrije wil)
is ze niet een Janseniste?
.
Hoewel de benaming limerick dus pas een paar honderd jaar oud is bestaan limerick rijmvormen al duizenden jaren. Er zijn sporen van limerickachtige dichtsels gevonden die vijf eeuwen voor Christus in het oude Griekenland werden opgetekend. Limerickrijm en -metrum zijn in de oorspronkelijke Griekse tekst heel ver te zoeken want de schrijver Aristophanes schreef zijn teksten volgens de Griekse traditie zonder eindrijm. In dit boek heeft de schrijver er een Nederlandse limerick van proberen te schrijven (op basis van de tekst van het Griekse origineel). Die limerick gaat dan als volgt:
.
Een Sybariet viel uit een wagen.
Zijn pijn was bijna niet te dragen.
Een vriend raadde hem aan
alleen op jacht te gaan
als hij de kunst verstond van ’t jagen.
.
Dan de techniek van het limerick schrijven volgens de Learse traditie. De eerste regel van een limerick moet eindigen op een -liefst aardrijkskundige- naam. Het rijmschema is altijd aabba, de versregels 1,2 en 5 moeten vrouwelijk eindrijm hebben en de versregels 3 en 4 moeten (liefst) mannelijk eindrijm hebben. Vrouwelijk eindrijm is rijm waarbij na de beklemtoonde rijmklank nog één onbeklemtoonde lettergreep volgt: dalen/falen, breekzand/spreektrant. Bij mannelijk rijm volgt op de beklemtoonde rijmende lettergreep geen andere lettergreep meer: brand/zand, brood/schoot.
De lettergreepregel: De versregels 1,2 en 5 moeten uit elk negen lettergrepen bestaan. De versregels 3 en 4 uit elk zes of vijf lettergrepen.
De klemtoonregel: De versregels 1,2 en 5 moeten zijn opgebouwd uit drie drieletterige versvoeten waarvan alleen de middelste lettergreep beklemtoond is (amfibrachen). De versregels 3 en 4 moeten bij vijf lettergrepen zijn opgebouwd uit een tweeletterige versvoet (jambe en een drielettergrepige versvoet (anapest), of als zij uit zes lettergrepen bestaan, zijn opgebouwd uit twee anapesten waarbij de eerste twee (onbeklemtoonde) lettergrepen sneller worden uitgesproken dan de andere.
Tot zover een stukje techniek. Het aardige van limericks zit hem natuurlijk vooral in het plezier van het schrijven en wanneer een limerick niet helemaal voldoet aan deze regels dan is dat natuurlijk helemaal niet erg. Maar een limerick die helemaal voldoet aan deze regels haal je er wel meteen uit. Tot slot nog een voorbeeld over de keeper van Almere.
.
De keeper van Almere
weet doorgaans de ballen te keren.
Maar laat hij ze door
– dat komt wel eens voor –
dan kan hij zich danig generen.
.
Wat deed ik daar
Tsead Bruinja
.
Van voormalig dichter des vaderlands Tsead Bruinja (1974) is pas geleden een nieuwe bundel gepubliceerd getiteld ‘Wat deed ik daar’. Schreef ik eerder over zijn ‘projectbundel’ die de dekkende titel draagt ‘De eerste bloemlezing van de Nederlandse poëzie’ 101 gedichten uit het Koninkrijk van 1945 tot nu, waarin hij een stem geeft aan al die Nederlandse dichters die hun roots ofwel buiten Nederlands hebben liggen ofwel in hun eigen taal of dialect binnen Nederland dichten. Nog steeds een hele fijne bundel om in te zien en te lezen.
Maar nu dus oorspronkelijk werk waarin Tsead Bruinja eigenlijk terugkeert naar zijn wortels. Het Fries en Friesland. Debuteerde Bruinja in 1998 met de bundel ‘Vreemdgaan’ en in 2000 kwam zijn eerste Friestalige bundel uit getiteld ‘De wizers yn it read’. Hierna volgden nog vele bundels, Nederlandstalig, Friestalig en gemixt. ‘Wat deed ik’ is een bundel gedichten waar “over ontgoocheling door een wereld die zorgt voor stramme weiden en gekneusde slootjes en een bundel vol betovering door de liefde, zonder wie het anders naakt zijn is.” zo meldt de achterflap.
In zijn poëzie geen interpunctie of hoofdletters, een rechttoe rechtaan poëzie voor wie graag eens een ander geluid hoort of leest. Ik koos voor het gedicht ‘of toch avondvrijen’.
of toch avondvrijen
.
volkomen het spoor bijster
ik bedoel geheel onverslagen
.
geheel onverslagen dus hebben we
de bewakers op het bed gelokt
hen bedolven onder kussen
lakens dekens
.
met kleurige spreien hebben we hen in slaap gesust
.
en terwijl zij met stuiptrekkende pootjes
de pluizig staartjes van konijnen volgden
aan de achterkant van hun ogen
.
hebben wij doorgezet en overgezet naar de dag
wat ’s nacht te jubelen stond en op popelen
.
roze pluis van het wasbolletje
slaapmasker lichtschakelaar
.
Solo
Anne Vegter
.
Anne Vegter (1958) publiceerde in 2021 de poëziebundel ‘Big data’. Deze bundel bestaat uit drie cycli, waarin telkens een vrouw centraal staat die door een man verlaten is. In het eerste en derde deel gaat het telkens om een bekende literaire figuur. In het eerste deel is dat de Zuid-Afrikaanse dichter Ingrid Jonker (1933-1965), die in de zomer van 1965 na een liefdesbreuk uit het leven stapte. Haar leven wordt in de bundel verbonden met dat van Anne Sexton (1928-1974), Sylvia Plath (1932-1963) en Virginia Woolf (1882-1941), schrijvende vrouwen die net als Jonker in de publieke ruimte regelmatig als ‘waanzinnig’ geframed worden.
Het tweede deel bestaat uit gedichten die zijn samengesteld uit distichons (gedicht of een strofe van een gedicht, bestaande uit twee regels). Opnieuw staat in dit deel een vrouw centraal die door een man – de vader van haar kinderen – bedrogen en verlaten is. De bundel eindigt met een hervertelling van Medea in 27 scènes, onder de titel ‘Medea 2.0 (monoloog)’. Uit het tweede deel koos ik voor het gedicht ‘solo’ dat opvalt door de gebruikte interpunctie zonder hoofdletters.
.
solo
.
je oog glinstert. knak. het is je knipoog aan de zwarte hemel. in de nachtgelei
(droom) van je zintuigen drijft je
sterrenbeeld eland. gespreide hoeven plus gezichtskenmerken, je kunt bijna 350 °
in het rond kijken, kop op.
.
je heet de achterste wolvendoder, roemt de blinkende tanden van de glimlach:
je bent een eland. je bent niet bang
voor je spoor, sluit dit hologram. het mannetje vreest je. de schaal waarop je werkt
is groter dan je hart.
.
Brieven
Remco Campert
.
Ik schreef vroeger veel brieven en soms doe ik dat nog wel. Het brievenschrijven lijkt echter een vergeten ambacht te worden. De schrijfvaardigheid neemt af, handschriften zijn niet meer om te lezen zo hanepoterig, en ook de grammatica en interpunctie lijken steeds meer achterwege te worden gelaten in teksten (vooral op social media). Remco Campert (1929-2022) schreef een prachtig gedicht over brieven schrijven toen dat nog heel gewoon was. Uit zijn bundel ‘Mijn leven’s liederen’ uit 1968 is het gedicht ‘Brieven’.
.
Brieven
.
Die moet ik nog schrijven, en die
dat ik gezond ben
dat ik gisteren dronken was in een grieks café
daarna in een turks café, in een noors
dat ik me instel op ene hoge
zeer hoge gasrekening
en andere dingen aan anderen –
grasduinen in een steeds onverklaarbaarder wereld
dat iemand zei:
gij hollanders, ge zijt allemaal hetzelfde
terwijl ik toch had betaald
en een franse bril op had
en een duitse gedichtenbundel op zak
en thuis op mijn tafel
Anne Sexton’s onovertrefbare gedicht
‘wanting to die’
en luister hoe ik de stoppen vernieuwde
en het licht opeens weer brandde
en zij op de bank lag te slapen
onder de blauwe deken
Aan deze en gene moet ik schrijven
dat ik het niet doe
dat ik weiger
dat ik ga procederen
dat de dagen hier in de regen verslijten
en de wereld nooit groter is dan een stad
dan ik in die stad
mijn voeten op die stenen
en wat ik zie als ik knipper met mijn ogen
en ik moet vragen hoe het gaat
of het huis al gebouwd is
het stuk goed vertaald
of de kinderen voorspoedig groeien
en de vrouwen niet al te ongelukkig zijn
.
Dichter van de maand november
E.E. Cummings
.
Voor de vaste lezer van dit blog is het wel bekend, één van mijn favoriete dichters uit het Engelse taalgebied, is E.E. Cummings. Ik heb al vele gedichten van hem door de jaren gedeeld op dit blog en zelfs een aantal vertalingen van zijn gedichten. Ik kwam echter tot de ontdekking dat ik hem nog niet dichter van de maand heb gemaakt.
Voor wie E.E. Cummings nog relatief onbekend is: Edward Estlin Cummings (1894 – 1962), vaak gestileerd als e e cummings, was een Amerikaans dichter, schrijver en kunstschilder. Hij was een van de meest radicaal experimentele en inventieve schrijvers van de 20e eeuw. Zijn stijl wordt gekenmerkt door typografisch non-conformisme, het gebruik van jazzritmes, jargon en andere elementen uit de populaire cultuur.
Al vanaf jonge leeftijd hield hij zich bezig met het schrijven van gedichten. Zijn eerste gepubliceerde collectie gedichten kwam van zijn manuscript uit 1922 met de titel ‘Tulips & Chimneys’ (Tulpen & Schoorstenen). In zijn gedichten verwerpt hij de formele dichtvormen zoals stanza’s en het gebruik van metrum. Zijn stijl wordt daarnaast gekenmerkt door typografische innovaties, zoals afwijkend hoofdlettergebruik (echter niet een volledig ontbreken van hoofdlettergebruik) en interpunctie, en door woorden of delen van woorden die weloverwogen over de pagina verspreid staan.
Uit de bundel ‘100 selected poems’ uit 1994 begin ik de maand november met een gedicht in enigszins slang Amerikaans zonder titel dat oorspronkelijk verscheen in de bundel ‘Is 5’ uit 1926.
.
mr youse needn’t be so spry
concernin questions arty
.
each has his tastes but as for i
i lkes a certain party
.
gimme the he-man’s solid bliss
for youse ideas i’ll match youse
.
a pretty girl who naked is
is worth a million statues
.
Avondmaal
Ivar van der Velde
.
In Liter, het literair tijdschrift dat driemaal per jaar verschijnt, nummer 102 is het thema van de artikelen en gedichten ‘Lezen is geloven’. In dit nummer staat een gedicht van Ivar van de Velde (2004) getiteld ‘Avondmaal’. Deze jonge dichter en schrijver schrijft naast gedichten ook reisverhalen die gepubliceerd zijn in onder andere Tirade en De Gids. Dit jaar was hij genomineerd voor de Debutantenschrijfwedstrijd.
Ivar van der Velde is Community-lid van de School der Poëzie en wordt gecoacht door voormalig stadsdichter van Antwerpen en actrice Maud Vanhauwaert. Ivar ontwikkelt zijn eigen werk, gedichten en verhalen, met hulp van Maud.
Waarom ik bij het gedicht ‘Avondmaal’ van hem bleef hangen was in eerste instantie de vorm. In dit gedicht is vrijwel elke vorm van interpunctie weggelaten waardoor je het gedicht het beste in een lange zin kan lezen. Toch blijft de dichter niet helemaal trouw aan zijn gekozen vorm want in de derde strofe verschijnt in een keer in de tweede regel een komma. Een vergissing vermoed ik. Ondanks het weglaten van interpunctie is dit gedicht uitstekend te lezen.
Wat me verder opviel was het noemen van de term Fata morgana in elke strofe. Wat mij dan weer doet vermoeden dat de dichter, hoewel goed op de hoogte van verschillende thema’s en onderwerpen uit het Christelijk geloof, deze vorm van religie vooral ziet als een luchtspiegeling, iets zien wat er niet is.
.
Avondmaal
.
Breek het brood vermoord een heilige op middeleeuwse wijze pluk in de
doodgebloede tuin doornstruiken zonder handschoenen lijdt pijn vlecht een
kroon verbeeld je de koning slenterend in smalle steegjes als een Fata morgana
tussen de kruimels.
.
Bekeer een dronkaard in het hofje bidt om vergeving verlos hem uit zijn lijden
dep zijn wonden met wijn lieg als de haan kraait over zijn goddelijke hel verbeeld
je de opstanding uit de dood als een Fata morgana tussen geperste druiven.
.
Bezoek de stad Jeruzalem projecteer het verleden op de heuvel sla een kruisje
een priester kerft smeekbedes in de Klaagmuur, graaft een graf voor een paar
sjekel kunt u begraven worden in de heilige stad een Fata morgana op de jongste
dag.
.
Rupi Kaur
(Instagram) dichter
.
In 2018 verscheen de Canadese (van Indiase komaf) dichter Rupi Kaur (1992), die 3,7 miljoen volgers heeft op Instagram en door het tijdschrift Rolling Stone werd uitgeroepen tot ‘Queen of the Instapoets’, op de cover van Cosmopolitan India. Kaur is zelf een beroemdheid maar heeft ook beroemde namen als volgers zoals Orlando Bloom en Cat Deeley. Toch valt het leven van een beroemde instadichter niet altijd mee, zo worden haar korte en soms onbeduidende gedichten ook onderwerp van spot op de social media. Er worden zelfs parodieën gemaakt die op zichzelf weer heel veel gedeeld worden.
Traditioneel geschoolde dichters zijn ook boos geworden op de stortvloed van schrijvers die felbegeerde publishing-deals via Instagram hebben gesloten. De in Oxford en Cambridge opgeleide schrijver Rebecca Watts, wiens eerste poëziecollectie in 2016 door meerdere publicaties werd geprezen als boek van het jaar, schuwt sociale media volledig. In 2018 schreef Rebecca een essay waarin ze de opkomst van Instapoetry afkeurend beschreef en het als kunstloos en amateuristisch bestempelde.
Toch is Rupi Kaur niet zomaar de eerste de beste. Van haar debuutbundel ‘Milk and Honey’ werden maar liefst 2,5 miljoen exemplaren verkocht en de bundel werd in 25 talen vertaald. De Nederlandse vertaling van ‘Milk and Honey’, vertaald naar ‘Melk en Honing’, verscheen bij Uitgeverij Orlando in februari 2018 en is vertaald door Anke ten Doesschate. In haar tweede dichtbundel ‘The Sun and Her Flowers’ uit 2017 staan vooral gedichten met feministische thema’s waarin misbruik, onderdrukking, onzekerheid en ongewenste intimiteit ter sprake komen.
Zoals in Gurmukhi script ( schrift dat hoofdzakelijk wordt gebruikt voor het schrijven van teksten in het Punjabi) is haar werk exclusief geschreven in kleine letters, waarbij alleen de punt gebruikt wordt als een vorm van interpunctie. Kaur schrijft zo om haar cultuur te eren. Hier een voorbeeld van haar poëzie uit ‘Melk en Honing’ en een instagramgedicht.
.
dit is een overlevingstocht
door poëzie
dit is het bloed zweet tranen
van 21 jaar
dit is mijn hart
in jouw handen
dit is
het lijden
het liefhebben
het breken
het helen
.
gewapend oog
Gust Gils
.
Gust Gils (1924 – 2002) is geen nieuwe naam op dit blog. Eerder schreef ik al over hem, zijn werkzaamheden (o.a. één van de oprichters van Gard sivik) en over een paar van zijn bundels. Hier voeg ik vandaag de bundel ‘gewapend oog’ aan toe. Deze bundel is uit 1966 (mijn exemplaar. 2e druk) maar het origineel stamt uit 1962 en de jaren zestig (en in zekere zin ook de jaren 50) komen naar voren in de teksten en het taalgebruik. De teksten doen me denken aan Simon Vinkenoog en om een dichter van nu te noemen Sven de Swerts. Geen interpunctie (of heel weinig), geen hoofdletters of punten (soms wel soms niet) maar wel komma’s. Toch is het interessant om de gedichten in deze bundel te lezen, juist als een document uit die tijd. Ik koos uit de bundel, met een bijzondere omslag van Patrick Conrad, het gedicht ‘vreemd was dit’.
.
vreemd was dit
.
vreemd hij zegt herkenbare dingen
maar hijzelf is niet herkenbaar.
.
wat zal gebeuren als mijn woorden hem bereiken?
wie zijn wij dan?
.
oh dacht ik zomaar twee tussendoorheden
elk animator van zijn eigen draadverwrongen leven.
.
maar reeds te ondenkbaar om iets anders te doen
heeft hij dood om zich heen gespeldepunt
.
reeds te zeker alleen blijf ik achter een afgeknaagd
stuk schedel in de hondse ruimte
.
