Site-archief

Strofe, metrum, voet, jambe

Poëzie analyse

.

De recensie van ‘Wanneer kom je buiten spelen?’ is nog niet klaar, deze wordt waarschijnlijk morgen geplaatst. Vandaar vandaag een bericht over poëzie analyse. In mijn blogs over verschillende versvormen komen vaak termen voor als metrum, jambe, strofe etc. De ervaren poëzielezer weet meestal wel wat daar mee bedoeld wordt. Voor een ieder die bij dit soort termen zich achter op het hoofd krabt hier een korte uitleg van een aantal van de belangrijkste termen.

.

Strofe

Een strofe in een gedicht is meestal niet moeilijk te herkennen omdat het visueel gescheiden is. Het is vergelijkbaar met een paragraaf in een tekst. Strofen beschrijven meestal een gedachte en hebben een vastgestelde lengte van twee of meer lijnen. De namen voor verschillende strofenlengtes zijn:

2: distichon

3: terzine

4: kwatrijn

5: quintet

6: sextet

7: septet

8: octaaf

5 of meer: stanza (algemene term)

.

Zoals je ziet zitten er een paar namen tussen die je wellicht bekend voorkomen (octaaf en sextet) uit de muziek. De versvorm sonnet bestaat dus uit twee kwatrijnen gevolgd door een sextet of twee terzijnen.

. 

Metrum en voet

Het metrum en voet zijn wat lastiger dan het rijmschema en de strofen. Metrum komt uit het Grieks: metron betekent meten. Het heeft dus te maken met de lengte van een lijn in het gedicht. De lengte van een gedicht wordt niet bepaald door gewoon de woorden te tellen. Dit werkt niet omdat woorden verschillende lengtes en ritmes hebben wat van invloed is op hoe je het gedicht leest. Je merkt dit heel goed als je een rijmend vers wilt schrijven: hoe lang de lijn wordt, hangt af van de lijn waarmee het rijmt. Je kunt niet ineens een lijn veel langer of korter maken, want dan klinkt het niet goed meer.
De lengte van een lijn meten we in voet. Elke voet is een herhaling van hetzelfde ritme in de lettergrepen. Meestal onderscheiden we zes verschillende voeten. Het ritme wordt weergegeven in vier verschillende notatievormen.

.

overzicht

Als je een gedicht analyseert, kun je zien hoeveel voeten het heeft. Dit tel je dan per lijn en dat is het metrum (de lengte). Termen die gebruikt worden om dit aan te duiden zijn:

1: monometer

2: dimeter

3: trimeter

4: tetrameter

5: pentameter

6: hexameter

7: heptameter

8: octameter

.

octameter-2part

Wanneer kom je buiten spelen?

Door Evy van Eynde

.

Eind juni kreeg ik van Evy van Eynde een uitnodiging om naar België te komen om daar een voorstelling bij te wonen die bij haar nieuw verschenen bundel hoort ‘Wanneer kom je buiten spelen”. Deze voorstelling heb ik gisteravond in De Tijd Hervonden (wat een geweldige naam) aan de Witte nonnenstraat 8 in Hasselt bekeken samen met fotograaf en vriend Ruben Philipsen.

Morgen zal ik hier de recensie publiceren van deze bijzondere combinatie van dichtbundel en theatervoorstelling. Evy van Eynde leerde ik kennen via haar blog http://evyvaneynde.wordpress.com/

Omdat ik daar regelmatig kom om te lezen wat Evy bezig houdt kwam ze op mijn blog terecht en zo vangt een koe een haas.

Uit de aankondiging van dit artistieke tweeluik:

De voorstelling “Wanneer kom je buiten spelen?” maakt deel uit van een artistiek tweeluik, waar ook een geïllustreerde gedichtenbundel bij hoort. In de voorstelling komen de gedichten tot leven in liedjes, dialogen en mijmeringen die hardop rijmen.
“Een klein meisje komt naar je toe. Ze vertelt je een verhaal. Een peperkoeken verhaal. Kraakvers. Zie je die twee gaten in de muur? Dat is het hol van Meneer Konijn. Als je daarin kijkt, verdwijn je. Heel even maar. Voor altijd.”
“Wanneer kom je buiten spelen” is een familievoorstelling. Volwassenen zullen snoepen van taalparels tussen de regels. Kindjes zullen dol zijn op het speelse sprookjesdecor.

.

Morgen dus mijn recensie, vandaag alvast een gedichtje en een tekening van Evy met de titel Alice.

.

Alice

.

Boven in kamers

waar stof opwaait

klopt ze aan

.

Ziet de trap

opgaan in sterren

en lantaarnpalen

.

Langs de melkweg

waar koeien grazen

in graswolken

.

kleine meisjes

in konijnenholen

hoog in de lucht

.

Verscholen

tot iemand gilt

gezien

.

Alice

Wat is poëzie?

De theorie volgens Ezra Pound

.

Wat is poëzie? Hoe beoordeel je poëzie en waaraan moet poëzie voldoen? Vraag het aan honderd mensen en je krijgt honderd antwoorden. In een ver verleden waren er theorieën over wat poëzie was, denk aan allerlei vaste versvormen, maar tegenwoordig is het vrijwel ondoenlijk om te bepalen wat nu precies poëzie is. En misschien moeten we dat ook wel niet willen, bepalen wat poëzie is en wat niet.

Toch blijven er mensen, dichters, literatuurwetenschappers die een poging doen. De dichter Ezra Pound heeft getracht de poëzie onder te verdelen in drie richtingen of tendensen. Deze onderverdeling is gebaseerd op cognitieve gebieden of op dat wat we kennen of weten.

Welk aspect wordt aangesproken bepaald de onderverdeling. Allereerst is er de Melopoeia, de poëzie die als een lied wordt genoten en vooral het oor aanspreekt. Dan is er de Phanopoeia welke middels beelden de visuele cortex activeert. En tot slot is er de Logopoeia welke een spel speelt met betekenissen en welke een een intellectuele dans veroorzaakt te midden van woorden.

Natuurlijk is dit een hele brede onderverdeling en zal de praktijk altijd weerbarstiger blijken dan de theorie. Toch kun je je er meteen wat bij voorstellen. Iedere poëzieliefhebber herkent waarschijnlijk een voorkeur voor een van de typen.

Je zou kunnen stellen dat wat de meeste mensen typeren of beoordelen als goede poëzie een vorm van poëzie is die de drie in zich kan verenigen.

Welk type spreekt jou als meeste aan?

Ezra

Met dank aan Piet Gerbrandy : Een verhaal gaat altijd over iets. De Groene Amsterdammer.

1000ste bericht!

Sinds 1 oktober 2007

.

Dit is het duizendste blogbericht dat ik plaats. Op 1 oktober 2007 begon ik op web-log.nl dit blog naar aanleiding van de (toen nog) voorgenomen publicatie van mijn eerste bundel Zichtbaar alleen. dat is ook de reden dat dit blog nog altijd die naam draagt.

Vanaf 28 september ben ik actief op wordpress nadat web-log het bijltje erbij neer leek te leggen. Op 29 augustus 2012 (nog geen jaar geleden) publiceerde ik mijn 700ste blog bericht. Vanaf dat moment nam ik me voor om elke dag iets te publiceren. Er kwamen categorieën bij (sommige op voorstel van lezers zoals dichter in verzet) en mijn kijk op poëzie werd breder en breder.

Nog steeds schrijf ik over mijn eigen poëzie, post ik mijn eigen gedichten en schrijf ik over mijn activiteiten op poëziegebied maar in toenemende mate schrijf ik in algemene zin over poëzie en dan het liefst over, wat ik de rafelranden van de poëzie noem.

Hierdoor ben ik al op de meest bijzondere initiatieven en uitingen op het gebied van poëzie (en kunst) gestuit. Ik bemerk ook een toenemende interesse in mijn blog en dat motiveert me nog meer om te blijven schrijven over poëzie, elke dag weer.

Speciaal voor deze 1000ste blogpost heb ik een gedicht geschreven, gebruik makend van de readymade of google poetry technieken waarover ik al vaker schreef.

Wie mij kan vertellen hoe ik dit gedicht heb geconstrueerd maakt kans op gratis toezending van één van mijn bundels!

.

Duizend

.

Of het nou zonnen zijn of calorieën

een gelijknamig rijk of bommen en granaten

duizend laat mij niet meer los

 .

duizend redenen of manieren hoe

te sterven, duizend vragen en niet

te vergeten de duizend plekken

 .

die je gezien moet hebben, met duizend

geweldige dingen, zoals duizend bochten in

de Eifel en duizend toffe mensen

 .

duizend keer sterker dan duizend kilo,  liter

MB, Newton of ounce gold en hits natuurlijk

op Youtube en duizend Facebook likes

 .

voor mij tellen nu vooral de duizend ideeën

die ik had en die gaan komen, de duizend keer

dat ik hoop te verrassen en je laat glimlachen

.

Wil je dit gedicht beluisteren via mijn Youtube kanaal? Kijk dan hier:

 

 

1000 1

1000 2

1000 4

1000 6

Lobbertang

en de notlebbarg

.

Al eerder schreef ik hier over bijzondere versvormen (meestal light verse en vaak bedacht door Drs. P.) als de hexaduade, de villanelle en de Katja. Vandaag de Lobbertang en de notlebbarg.

De lobbertang is, net als de grabbelton in principe een vijfregelig versje (pentameter, abaab, waarbij a vrouwelijk en b mannelijk rijm). Het laatste rijmwoord bevat alle letters drie in de voorafgaande rijmwoorden optreden. Als uitbreiding boven de grabbelton, geldt als eis dat het eerste rijmwoord een anagram van het laatste is.

De grabbelton is een vinding van Drs. P. De notlebbarg is nog moeilijker te maken want hierbij is het eerste rijmwoord een palindroom van het laatste rijmwoord.

Hieronder een voorbeeld van een  notlebbarg van Drs. P.

.

Notlebbarg
 

O, mocht ik dat moment weer eens doorleven

Dat droombeeld toen de zon ter kimme vlood
Terwijl rondom de avonddampen dreven
De inhoudrijke stilte… en nog even
De wonderbare kleur – het nevelrood.

.

Meer voorbeelden van de labbertong en andere light verse versvormen lees je op http://www.hetvrijevers.nl

.

palindroom

 

Poëzie op een molen

Gedichten op vreemde plekken: Deel 93 op een molen

.

In Weert staan 8 windmolens, een watermolen en een molenromp. Schrijver/dichter Paul Sterk schrijft over elke molen een sonnet welke ook nog eens op muziek worden gezet. Op 19 juli wordt het sonnet voor de Sint Annamolen (uit 1875) in Tungelroy feestelijk onthuld met de titel ‘Alles draait om Anna’ en zal het molensonnet worden gezongen door Marcel Jansen. Daarnaast hebben een aantal beeldend kunstenaars zich laten inspireren door het gedicht en de kunstwerken die hieruit voort zijn gekomen zijn ook dan te zien. Al eerder schreef Paul “Anna in de wind” voor de Sint Annamolen van Keent.

In de komende twee jaar zal Paul de tien sonnetten schrijven. Paul laat zich inspireren door de historie van de molens, de locatie of typische kenmerken van de molen en door de verhalen van de mensen die er hebben gewerkt of gewoond. Het project  ‘In de wind-Poëzie voor Molens’ is in samenwerking met Molenstichting Weerterland.

.

molen van Keent

Molen van Keent

Molen van Weert

.

Met dank aan Paul Sterk en Janine Jongsma

Schrijven voor een vrij Tibet

Cultural resistance

.

Students for a Free Tibet (SFT) zijn sinds 1994 actief als een studentenbeweging die zich inzet voor het verkrijgen van vrijheid voor het Tibetaanse volk. De Dalai Lama zei over deze beweging: “The achievements of Students for a Free Tibet show that nonviolent action does work.”

Deze wereldwijde beweging zet zich middels educatie, Grass root campagnes en niet gewelddadige acties in voor het fundamentele recht van het Tibetaanse volk op politieke vrijheid.

Dit netwerk van studenten heeft een eigen website https://www.studentsforafreetibet.org/ waarop ze al hun acties plaatsen, achtergrond informatie geven en dossiers over de toestand in Tibet plaatsen.

In the renaissance series worden schrijvers, dichters en kunstenaars gepubliceerd die door de Chinese overheid is verboden. Een andere website waar Tibetaanse poëzie is te lezen is http://www.tibetwrites.org

Een voorbeeld van een Tibetaans gedicht door Ringdol kun je hieronder lezen.

.

Let Tibet be Tibet

My home in thy hand
Harassed in a fateful land
No place to sow the seed of peace
Please, let Tibet be Tibet.

With thy greedy hog plans
Ruined my long chain clans
No rights to think of bliss
Please let Tibet be Tibet.

My ancestors were swallowed by ye
And youngsters being chewed like me
No justice to the whole truth
Please, let Tibet be Tibet.

On the day of youth’s birth
Thou robbed its mirth
No freedom beneath the force
Please, let Tibet be Tibet.

Thou hast tortured to indict
With no clue of edict
No means to consent with you
Please, let Tibet be Tibet.

Under the cruel bloodshed of thee
All bums groaning to be free
One world has one dream
Please, let be Tibet.

You are China of Red regime
I am Tibet of the zone of peace
No lane to pace along together
Please, let Tibet be Tibet.

.

Tibet

Ierse poëzie

The poetry project

.

In het kader van het Ierse voorzitterschap van de EU, presenteert Ierland zich in het bijbehorende programma Cultuur zich op een bijzonder manier. Elke maandagochtend wordt op de website http://thepoetryproject.ie/ een gedicht geplaatst of ge-upload met bijbehorende video illustraties om de literaire en visuele creativiteit van Ierland te benadrukken.

Op deze manier is het mogelijk om gedurende een half jaar elke week weer, het werk van toonaangevende en opkomende kunstenaars en dichters te volgen en op deze manier Ierland te ontdekken. Onder het motto: word geraakt, geïnspireerd en geboeid heeft dit al tot een groot aantal video’s geleid. Ze zijn allemaal te zien en te lezen op de website.

Hieronder een voorbeeld van dichter Iggy McGovern en videokunstenaar Anne Ffrench.

.

Klik deze link aan The Irish poem is en bekijk de video.

.

Irish_poem

Voigt moisturizer / The body mass index

Uit mijn boekenkast

.

In januari 2012 traden Edwin de Voigt en Menno Smit op bij Ongehoord! Rotterdam. In het verslag van dit podium schreef ik toen het volgende:

Het podium begon met voordrachten van Rotterdammers Menno Smit en Edwin de Voigt. Samen droegen zij voor uit hun omkeerbundel  ´Voigt Moisturizer / The body mass index´ . In een rap tempo werd de zaal getrakteerd op intelligente, humoristische en taalkundig knappe gedichten. Speciaal voor de gelegenheid was hun bundel tegen een extra scherpe prijs te koop op de boekentafel en van deze aanbieding werd goed gebruik gemaakt.

Zo ook door mij. Ik kocht de bundel en lees er nog regelmatig in als ik hem tegenkom in mijn boekenkast.

Twee gedichten uit dit bijzonder aardige bundeltje.

.

Zeemeermin (Menno Smit)

.

Plotseling stond ze voor me

Ze sprak mooie woorden

over de zee en varen

ik wilde met haar mee

maar wist dat kon niet

verboden kopje onder te gaan

.

was mijn duikpak vergeten

springen in het diepe

zou ellende geven

ze streelde met haar staart

over mijn rug en meer

.

vislucht om haar heen

vinnig sprak ze me toe

ga mee diep in de zee

kom mee, kom mee

langzaam liepen we het water in

het was winter

toch was het warm

tot onze nek in het water

ik moet gaan zei jij

en weg was je

.

Pizza Guerrillas (Edwin de Voigt)

.

Ze gaan hard

met spoed zonder groente

vouwen dozen snel

aan de lopende band

rijden met die brommer

napoli, vegetariana, vesuvio’s

highway to hell

fuck de artisjok van Hillegersberg omhoog

en geen champignons in Charlois

weinig fooi in Kralingen

extra topping voor hen die wel gaven

in Crooswijk, Overschie en Delfshaven

.

SV

Twee uur, bier

Poëzie en film

.

De film Barfly uit 1987 van Barbet Schroeder is een semi-autobiografische film naar het leven van Charles Bukowski. In deze film worden de hoofdrollen vertolkt door Mickey Rourke (die het alter ego van Bukowski speelt Henry Chinaski) en Faye Dunaway (die Wanda Wilcox speelt). Charles Bukowski komt ook heel even kort voor in de film als cameo in een stukje zonder tekst.

Een korte inhoud van de film: Henry Chinaski is dichter en alcoholist, en spendeert zijn dagen in de kroeg. Op een dag ontmoet hij Wanda. Zij is ook alcoholist, en Henry wordt verliefd op haar. Even lijkt het erop dat Henry’s gedichten succesvol worden, maar zijn beroemdheid is van korte duur. Het wordt de twee duidelijk dat ze eigenlijk maar één doel in hun leven hebben, en dat is drinken en de buitenwereld laten voor wat die is.

In de film komen twee (delen) van gedichten voor van Charles Bukowski: ‘2 P.M. Beer’ en ‘Old man, dead in a room’. De laatste komt uit een bijzonderecollectie gedichten met de titel ‘It catches my heart in its hands’ (Loujon Press, 1963). De naam van de collectie gedichten is een regel uit het werk van Robinson Jeffers, een vroege inspiratiebron van Bukowski.

.

“2 p.m. beer”
.
nothing matters
but flopping on a mattress
with cheap dreams and a beer
as the leaves die and the horses die
and the landladies stare in the halls;
brisk the music of pulled shades,
a last man’s cave
in an eternity of swarm
and explosion;
nothing but the dripping sink,
the empty bottle,
euphoria,
youth fenced in,
stabbed and shaven,
taught words
propped up
to die.”

.

“Old man, dead in a room”

.

this thing upon me is not death
but it’s as real
and as landlords full of maggots
pound for rent
I eat walnuts in the sheath
of my privacy
and listen for more important
drummers;
it’s as real, it’s as real
as the broken-boned sparrow
cat-mouthed, uttering
more than mere
miserable argument;
between my toes I stare
at clouds, at seas of gaunt
sepulcher. . .
and scratch my back
and form a vowel
as all my lovely women
(wives and lovers)
break like engines
into steam of sorrow
to be blown into eclipse;
bone is bone
but this thing upon me
as I tear the window shades
and walk caged rugs,
this thing upon me
like a flower and a feast,
believe me
is not death and is not
glory
and like Quixote’s windmills
makes a foe
turned by the heavens
against one man;
…this thing upon me,
great god,
this thing upon me
crawling like snake,
terrifying my love of commonness,
some call Art
some call Poetry;
it’s not death
but dying will solve its power
and as my grey hands
drop a last desperate pen
in some cheap room
they will find me there
and never know
my name
my meaning
nor the treasure
of my escape.

.

Barfly_1987_film_poster