Site-archief
Als zee uit hond
Lucas Rijneveld
.
Begin oktober was de Nacht van de poëzie, ik schreef er al uitgebreid over op dit blog. Een van de dichters waar ik naar uitkeek was Lucas Rijneveld (1991). Er was een nieuwe bundel van zijn hand uit en ik had al weer even, zoals velen, niets meer van hem vernomen, dus ik was best nieuwsgierig. De bundel had ik nog niet gelezen en dus dacht ik, koop ik die tijdens de nacht. Na zijn optreden bij de Nacht, waar ik zeer over te spreken was, zocht ik hem op bij zijn uitgever in de gangen van Tivoli. Daar aangekomen stond een rij van ik denk zo’n honderd mensen die allemaal een handtekening, een praatje of een foto met hem wilde. Op dat soort momenten trek ik mij in alle bescheidenheid terug.
Na het uitkomen van ‘Komijnsplitsers’ werd Lucas bij mij om de hoek geïnterviewd bij boekhandel Paagman. Ook daar zat ik in de ruimte tussen heel veel mensen en ook daar vormde zich meteen na afloop een enorme rij belangstellenden. Destijds ben ik naar huis gegaan, nadat ik wel de bundel had gekocht. Dit keer, in Utrecht, ging ik terug naar het programma in de grote zaal om later te kijken of de rij wellicht was afgenomen. Toen ik dat een half uur later deed, was de rij weg maar was Lucas zijn spullen aan het pakken om te vertrekken. Gelukkig herkende hij me en heeft hij een lieve boodschap in mijn exemplaar van ‘Als zee uit hond’, zijn nieuwste bundel.
In een interview met hem in de Volkskrant las ik dat zijn poëzie wel iets veranderd was, dat hij bijvoorbeeld kortere zinnen schreef. Na lezing kan ik dat bevestigen maar de zeggingskracht en de stijlmiddelen die Lucas voorheen gebruikte, zoals bijvoorbeeld de originele vergelijkingen, zijn nog volop aanwezig. Ook deze bundel heb ik met zeer veel plezier gelezen. Uit de bundel koos ik voor het gedicht ‘Liever andermans hortus’.
.
Liever andermans hortus
.
Je hebt jezelf. Daar woon je iedere dag in.
Of eigenlijk: af en toe. Vaak ben je voor
aanwezigheid te moe. Dan zit je op een stoel
en droom je er te zijn, er echt te zijn,
zoals de stoel er is, zijn taak nooit verzaakt.
.
Als je niet zit, loop je maar wat in jezelf rond.
Alsof je een tuin bent die steeds overwoekert,
die vol staat met planten, snakkend naar groeien of
snoeien. Je ziet het ijzerkruid, de gele ganzenbloem,
en toch, nooit vraag je je af wat zij hier doen.
.
Wanneer je niet loopt, lig je het liggen in jezelf uit.
Je denkt constant aan huid op huid. Zo zijn er vele
vormen van honger, maar er is er geen één die
langdurig kan worden gestild. Dus je dan maar weer
aan meisjes laven, weer een vette bek halen.
.
Je hebt jezelf. Al heb je nog meer de ander.
Daarom droom je dat er ooit iemand komt en blijft
zoals er in je hoofd maar één vorm van blijven is.
Je spreekt het niet uit, dus men vertrekt zonder te
weten waarom je dol bent op steenraket, op wolfsmelk.
.
Hoe het werkt
Nachoem M. Wijnberg
.
Econoom, wetenschapper, schrijver maar vooral dichter Nachoem M. Wijnberg (1961) debuteerde in 1989 met de bundel ‘De simulatie van de schepping’ en sindsdien verscheen er vrijwel elk jaar een dichtbundel of (in mindere mate) roman van zijn hand. Voor al dat werk ontving hij verschillende literaire prijzen. In 1997 de Herman Gorterprijs, in 2005 de Jan Campertprijs, in 2008 de Ida Gerhardt poëzieprijs, in 2009 de VSB poëzieprijs en in 2018 de P.C. Hooft-prijs voor zijn dichtoeuvre.
Pas geleden verscheen zijn laatste bundel ‘Hoe het werkt’ die in de Volkskrant van afgelopen zaterdag een lovende recensie kreeg. In zijn recensie verwijst Geertjan de Vugt naar een gesprek tussen Hugo Huppert en Paul Celan, waarin de laatste opmerkte dat hij in zijn jonge jaren zich vaak verschool achter metaforen. “Dat soort verstoppertje spelen wijst de volwassen dichter af” Het woord ‘zoals’ merkt hij op, ‘heeft hij uit zijn atelier verbannen. Het is een misleidend woord, alsof de lezer dankzij een vergelijking dichter bij de dichter kan komen. Iets wat volgens Celan absoluut niet het geval is.
Wanneer niet te kwistig, creatief en fantasievol gebruikt, vind ik metaforen best kunnen. Voor mijzelf is dan altijd de uitdaging woorden als ‘zoals’ en ‘als’ waar mogelijk te vermijden. Nachoem M. Wijnberg kiest juist voor een overdosis metaforen in zijn laatste bundel. Het woord ‘zoals’ komt maar liefst 280 keer voor. Twee en een halve keer per bladzijde (of gedicht zeg maar). De Vugt heeft ze blijkbaar geteld.
Nieuwsgierig geworden heb ik de bundel ter hand genomen en het klopt. Maar waar ik bij ‘zondagsdichters’ af en toe kriegel word van de vergelijkingen vallen ze in de poëzie van Wijnberg niet eens zo erg op. Dit komt door zijn wonderbaarlijke en ogenschijnlijk ontsporende zinnen. Poëzie om op te kauwen noem ik dit. Ik lees het en net wanneer ik denk dat ik de essentie te pakken heb, net wanneer ik denk ‘Oh zo’ komt Wijnberg met weer iets nieuws, iets onbegrijpelijks curieus of ondoorgrondelijks. Hieronder een voorbeeld uit de bundel getiteld ‘Wat een begin blijft’.
.
Wat een begin blijft
.
Wat het begin kan zijn
omdat ik niets anders weet
waarvan meer wegen gaan naar wat het meest als dit is,
want het eerste zeggen hoe verder is
dat ik het begin kan herhalen in plaats van wat ik nog niet weet.
.
Het einde als het tegenovergestelde
van het begin en het einde
als wat het makkelijkst herhaald kan worden
omdat één in het midden als vergeten is.
.
Alsof ik wat tussen begin en einde is,
zoals zeggen dat het er is als het er niet niet is,
buiten had willen houden,
maar het is al binnen. Tussen haakjes zetten
waarmee samen kan, maar ook zonder
of wat verdeeld kan worden over wat niet daartussen staat,
en tussen aanhalingstekens zetten wat zo gezegd kan zijn
of wat zegt dat het ook anders gelezen kan worden.
.
