Categorie archief: Literaire kunst
Frederik van Eeden
Psychiater en dichter
.
Frederik van Eeden (1860-1932) was psychiater, schrijver en wereldverbeteraar (volgens zijn Wikipedia pagina). Blijkbaar is de combinatie psychiater en dichter een vaker voorkomende want wie mijn eerdere berichten over professor Rümke heeft gelezen weet dat hij beide ook combineerde. Frederik van Eeden is natuurlijk vooral bekend en beroemd om twee werken; De kleine Johannes (1885) en Van de koele meren des doods (1900). Minder bekend is hij als dichter terwijl hij toch poëzie heeft geschreven die zeer de moeite waard is.
Hier een voorbeeld uit 1908 uit de bundel ‘Dante en Beatrice’.
.
De dichter en de geleerde
.
De Dichter is een neuswijs kind,
dat Leven zoekt waar ’t niemand vindt.
Hij spreekt met bergen, maan en zon
alsof dat alles leven kon.
De Dood zelf lijkt hem een bedrog,
zelfs dáárin speurt hij ’t leven nog.
.
Maar de Natuurgeleerde
doet juist het omgekeerde.
Zijn hedendaagse wetenschap
is wonder-slim, en wonder-knap,
want die verklaart, met wijsheid groot,
het Leven door de Dood.
.
Met dank aan gedichten.nl
Gedicht als paard
Max Jacob
.
Op een Franse website over poëzie kwam ik een gedicht tegen in de vorm van een paard van Max Jacob. Max Jacob (1876 – 1944) was schrijver, essayist, schilder en dichter en was bevriend met Pablo Picasso. Max Jacob stierf in 1944 in het gevangenkamp Drancy.
Dit beeldgedicht is een stuk uit een langer gedicht van Max Jacob en is getiteld ‘Pour les enfants et pour les raffinés’. Uit de bundel “Les œuvres burlesques et mystiques de Frère Matorel“- Henry Kahnweiler, 1912.
.
.
À Paris sur un cheval gris
À Nevers sur un cheval vert
À Issoire sur un cheval noir
Ah ! Qu’il est beau
qu’il est beau
Ah ! Qu’il est beau
Qu’il est beau!
Tiou !
.
Voor wie de Franse taal machtig is en/of van Franse poëzie houdt is er veel te genieten op de website http://lieucommun.canalblog.com/
Collage gedicht
Hertha Müller
.
Hertha Müller (1953) is een Duitstalige schrijfster van Roemeense afkomst. Ze stamt uit een etnisch Duitse familie uit het Banaat (een geografische en historische regio in Centraal Europa). Zij studeerde Duits en Roemeense taal- en letterkunde en ontving voor haar werk in 2009 de Nobelprijs voor Literatuur. Omdat ze weigerde met de Securitate samen te werken werd haar werk in Roemenië verboden of ernstig gecensureerd. In 1987 week ze samen met haar partner Richard Wagner uit naar West Duitsland. Daar werkte ze verder aan haar oeuvre dat vooral gaat over het dagelijkse leven in een dictatuur.
Bij het schrijven van haar proza putte de schrijfster tijdens de dictatuur uit woorden die ondanks alles vrijelijk in haar hoofd konden rondzoemen. Vreemd genoeg bedient ze zich voor haar poëzie juist vaak van het gedrukte woord. In Nederland verscheen in 2011 bij uitgeverij De Geus haar bundel ‘De rokkenjager en diens bijdehante tante’.
Uit deze bundel, vertaald door Ria van Hengel, een ‘collage’ gedicht met vertaling.
.
op een keer regende
het melk op het huis
in 3 ploegen kwamen
alle katten drinken
de magere op de arm gedragene de
spitsneuzige die met slim genoegen
de hemel als privébezit in hun kop
droegen de verslagene de begravene
maar tevreden geworden
met de jaren – en overreden met
granaatrode poten waren de bulgaren
verreweg de mooiste van alle katten
in de dakgoten
.
Meer informatie over Hertha Müller is te vinden op de site van Meander: http://meandermagazine.net/wp/2011/06/een-lust-voor-het-lezersoog/
Meer experimentele poëzie
Sven Staelens
.
Op mijn zoektocht door de poëzie en al haar verschijningsvormen kwam ik op de blog van Sven Staelens. Sven Staelens is veel bezig met experimentele poëzie zoals de Flarf (waarover ik al eerder schreef). Samen met 5 andere auteurs is hij bijvoorbeeld verantwoordelijk voor de website http://flarfy.wordpress.com
.
Daarnaast schrijft hij op http://svenstaelens.wordpress.com/blogpost-s/ over experimentele poëzie als gatti morti, de flarf (weer), pwoërdzie en s ||i9n|| s. Allemaal bijzondere vormen en manieren van poëzie.
Daarnaast is hij te lezen op http://3by3by3.blogspot.nl/. Dit is een speciale vorm Flarf zou je kunnen zeggen.
Het recept voor een 3by3by3 is als volgt :
Neem 3 verhalen van Google niews. Gebruik alleen woorden die in de eerste 3 paragrafen van deze verhalen voorkomen. Maak een gedicht met 3 stanzas, 3 regels elk en niet meer dan 60 letters per regel. De titel moet bestaan uit 3 woorden gebruik makend van 1 woord uit elk verhaal.
Een voorbeeld.
.
Luckillip Harley
Luckillip Harly – father of short cut victims
and his son were sentenced to each other
but the moments made his viewer’s eye
.
away. Luckily, he loves to eat too early!
He was born in Different Houses. Can’t
give advice—unless it’s about Butt Kicking.
.
He kicks my primary experienced relationship,
loves to hug my safe-sex sisters food features
And – at least for now – we both love basketball.
.
Dit gedicht en de verhalen waaruit dit gedicht is samengesteld zijn te vinden op http://3by3by3.blogspot.nl/2009/09/luckillip-harly.html
Dada gedicht
Raymond Federman (1928 – 2009)
.
Federman werd in Frankrijk geboren en emigreerde in 1947 naar de Verenigde Staten. Hij studeerde er aan de Columbia universiteit en aan de UCLA, waar hij een doctoraat vergelijkende letterkunde behaalde over Samuel Beckett. Federman was van 1973 tot 1999 verbonden aan de universiteit van Buffalo. Hij beoefende het experimentele genre, dat het traditionele proza tracht af te breken. Deze schrijfstijl is duidelijk zichtbaar in zijn boek Double or Nothing, waarin de lineaire verhaallijn afgebroken wordt en wordt hergebouwd in een bijna onsamenhangend verhaal. Woorden worden dikwijls op bladzijden geschikt om op afbeeldingen te lijken of om zich herhalende thema’s te suggereren. Ook in zijn poëzie maakt hij gebruik van afbrekingen en zijn gedichten zijn dan ook vaak op het eerste gezicht onsamenhangend. In zijn poëzie heeft hij ook veel geëxperimenteerd veelal samen met anderen.
Hier een voorbeeld van een gedicht van hem met de toepasselijke titel The DaDa poem for two face to face.
.
.
Een ander voor beeld van een gedicht van hem is Word-thief
.
WORD-THIEF ex- pelled from mother tongue ex- iled in foreign tongue tongue- less he ex- tracts words from other tongues to ex- act his speech- lessness
.
Meer informatie over en van Raymond Federman kun je vinden op zijn blog en op zijn website:
http://www.federman.com/ en http://raymondfederman.blogspot.nl/
Lyriek
Literaire kunst door H.J.M.F Lodewick
.
Ik heb al eerder geschreven over het boekje Literaire kunst van lodewick uit 1962. Hierin staat alles uitgelegd over deze vorm van kunst. Al eerder behandelde ik de Epiek. Nu wat meer over de Lyriek.
Onder Lyriek verstaan we de uiting van de subjectieve gedachten en gevoelens van de schrijver. De schrijver of dichter kan zijn gevoelens direct uiten (de directe lyriek) maar hij kan ook gestalten scheppen waarin hij zijn gevoelens als het ware projecteerd (indirecte lyriek). De meester van de lyriek is ongetwijfeld de Duitse dichter Rainer Maria Rilke. In de Nederlandse letterkunde is M. Nijhoff een groot lyrisch dichter.
De Lyriek kunnen we onder verdelen in de volgende genres:
– het lied
– de ode, de hymne en de dithyrambe
– Elegie of klaagzang
– satire of hekeldicht (met als subgenre de parodie)
– het epigram of puntdicht
– het oosters kwatrijn
.
Het lied
Het lied is wel het meest voorkomende genre in de lyriek. Het geeft , in vrij beknopte vorm, de directe uiting aan de gevoelens, de stemming, die dan ook altijd hoofdzaak zijn. Verder kenmerkt zich het lied door een zekere eenvoud en zoetvloeiendheid, terwijl het bijna altijd in strofenvorm geschreven is.
Liederen zijn te onderscheiden in geestelijke en wereldlijke liederen.
De meest voorkomende liederensoorten zijn:
– Religieuze liederen
– Natuurliederen
– Liefdesliederen
– Nederlandse en historieliederen
Het Wilhelmus en de Marseillaise zijn voorbeelden van deze laatste soort.
.
Een bijzonder aardige uitgave over de Lyriek is Lessen in Lyriek van W. Bronzwaer uit 1993. Full text te lezen op: http://www.dbnl.org/tekst/bron013less01_01/
.
Rijmende endjes
Of de bouts-rimés
.
Binnen de vaste versvormen zijn er vele mogelijkheden en er komen er ook nog steeds bij. Een leuke variant is de bouts-rimés of de rijmende endjes. Dit is een poëtisch spel waarbij men de rijmwoorden van een gedicht neemt en hiermee een volledig nieuw gedicht maakt. Bouts-Rimés is bedacht door de, verder onbelangrijke, 17e eeuwse Franse dichter Dulot, van wie verder geen werk bewaard is gebleven. Hij klaagde ooit dat hij was beroofd van 300 sonnetten. Toen zijn omgeving hierover nogal verbaasd was (over het aantal) verklaarde hij dat het hier louter ging om de rijmwoorden en dat hij de sonnetten later zou schrijven. In die tijd vond men dat reuze amusant en wat Dulot als serieuze zaak had gedaan (het opschrijven van rijmwoorden om daar later sonnetten van te maken) werd als spel een hit en bleef dit tot ver in de 18e eeuw.
.
In Nederland heeft (wie anders) Drs. P. zich aan deze vorm overgegeven maar ook Remko Koplamp op de rijmwoorden van een sonnet van Jean Pierre Rawie. Hieronder zie je waar zo’n bout-rimés toe kan leiden.
.
Kringloop
Wij hebben ook vannacht weer niet geslapen,
wij hadden wel wat anders aan ons hoofd:
we leken even voor elkaar geschapen,
en alle leugens werden weer geloofd.
Toch hebben we zeer van elkaar gehouden,
het is gekomen als het is gegaan;
verder blijft alles altijd bij het oude:
de Moor kan gaan hij heeft zijn plicht gedaan.
Er stonden ’s morgens mannen in de bomen
en zaagden zinvol in de takken rond.
Ik ben gegaan zoals ik ben gekomen,
maar met de smaak van sterven in mijn mond.
Ik heb dus ook vannacht weer niet geslapen
Die hele wedstrijd bonkte door mijn hoofd
We hadden toch een kans of vier geschapen
En eventjes had ik erin geloofd
Ik heb een poos de moed erin gehouden
(Er zijn wel twintig biertjes doorgegaan)
Maar nu is alles verder bij het oude
De fan kan gaan, hij heeft zijn plicht gedaan
Ik haal de vaantjes morgen uit de bomen
Nu hang ik futloos nog een dagje rond
Dan zal ik gaan zoals ik ben gekomen
Maar met een wrange nasmaak in mijn mond
Remko Koplamp
Beroemdheden en hun ‘poëzie’
Huffpost
.
In een bijzonder aardig artikel van John Lundberg van 7 maart 2008, schrijft hij over de stap die sommige bekendheden (acteurs voornamelijk) zetten op het pad der poëzie. Dat daar hele slechte poëzie tussen zit bewijst Leonard Nimoy (Star Trek’s Mr. Spock) met:
.
I love you
not for what
I want you to be
But for what you are…
.
Of, zoals John Lundberg zich afvraagt, heeft hij dit op de achterkant van een ansichtkaart gevonden? Een ander voorbeeld van hoe het vooral niet moet komt van Charlie Sheen.
.
…Teacher, teacher, I don’t understand,
You tell me it’s like the back of my hand.
Should I play guitar and join the band?
Or head to the beach and walk in the sand?
.
Zijn er dan geen goede voorbeelden van bekende mensen die aan poëzie zijn gaan doen? Jawel, maar dat zijn vooral tekstdichters, musici zoals Bob Dylan (die sommige mensen al meer al dichter zien en die als dichter is opgenomen in de Norton Anthology of Poetry). John Lundberg geeft een mooi voorbeeld:
.
Boots of Spanish leather
.
Oh, I’m sailin’ away my own true love,
I’m sailin’ away in the morning.
Is there something I can send you from across the sea,
From the place that I’ll be landing?
No, there’s nothin’ you can send me, my own true love,
There’s nothin’ I wish to be ownin’.
Just carry yourself back to me unspoiled,
From across that lonesome ocean.
Oh, but I just thought you might want something fine
Made of silver or of golden,
Either from the mountains of Madrid
Or from the coast of Barcelona.
Oh, but if I had the stars from the darkest night
And the diamonds from the deepest ocean,
I’d forsake them all for your sweet kiss,
For that’s all I’m wishin’ to be ownin’.
That I might be gone a long time
And it’s only that I’m askin’,
Is there something I can send you to remember me by,
To make your time more easy passin’.
Oh, how can, how can you ask me again,
It only brings me sorrow.
The same thing I want from you today,
I would want again tomorrow.
I got a letter on a lonesome day,
It was from her ship a-sailin’,
Saying I don’t know when I’ll be comin’ back again,
It depends on how I’m a-feelin’.
Well, if you, my love, must think that-a-way,
I’m sure your mind is roamin’.
I’m sure your heart is not with me,
But with the country to where you’re goin’.
So take heed, take heed of the western wind,
Take heed of the stormy weather.
And yes, there’s something you can send back to me,
Spanish boots of Spanish leather.
.
Het hele artikel lees je op: http://www.huffingtonpost.com/john-lundberg/the-best-and-worst-of-cel_b_90362.html
Gevonden gedicht
Gedichten in vreemde vormen
.
We hadden al het stiftgedicht waarbij een tekst zwart wordt gemaakt met een stift totdat er een tekst overblijft van de niet doorgehaalde woorden. Maar ik heb een variant gevonden, een gevonden gedicht zoals deze vorm van poëzie ook wel genoemd wordt.
Dit gevonden gedicht is van Meena Rose en is getiteld: Superficial Allegiances
Wat Meena Rose heeft gedaan is woorden uitgezocht in de tekst, deze omcirkeld en aan elkaar verbonden middels lijnen waarbij ze de leesrichting en de strofes heeft aangegeven door het plaatsen van cijfers. Voor de leesbaarheid heb ik het gedicht erboven geplaatst.
.
Superficial Allegiances
The human whisper
Might recognize my
Secret;
I prepared and prayed
My dagger remain
In concealment;
Friends disguise
As venomous
Snakes.
.
Chris van Geel
Dichter en beeldend kunstenaar (1917 – 1974)
.
In de Volkskrant van 8 december (boekenbijlage) staat een recensie van ‘Ik ben een onderling onverzoenlijke ratjetoe’, een brievenboek van Chris van Geel, dichter en beeldend kunstenaar. Nu kende ik de dichter Chris van Geel eerlijk gezegd niet maar de beschrijving door Aleid Truijens maakt mij nieuwsgierig.
Allereerst was er de opmerking dat je Chris van Geel moest ‘close readen’. Ik heb de definitie van close reading er maar eens bijgezocht en daaruit blijkt dat deze vorm van ‘duiden’ niet of nauwelijks meer wordt gebruikt. Uit Wikipedia:
.
Close reading is een vorm van literaire kritiek die zich toelegt op een minutieuze lezing van de tekst zelf, zonder gebruik te maken van biografische of andere extra-literaire informatie.
Close reading gaat ervan uit dat geen enkel element in een literaire tekst er ‘zomaar’ staat: alles heeft zijn functie en de tekst vertoont een hechte samenhang in al zijn lagen.
De zuivere close reading wordt tegenwoordig bijna niet meer beoefend. Onder invloed van de ‘cultural studies’ wordt literatuur weer bestudeerd als onderdeel van een historisch, maatschappelijk en cultureel netwerk.
.
Dat deze vorm van lezing en duiding niet meer in zwang is lijkt me terecht. Toch werd ik alsmaar nieuwsgieriger helemaal toen ik las dat ‘Van hen (Jan Emmens, Jan Hanlo, Judith Herzberg, Elisabeth Eybers en Tom van Deel…) moest hij weten wat ze goed vonden en wat niet, welke regels weg of anders moesten’ en ‘Toen in 1958 zijn eerste bundel Spinroc verscheen, was hij een ervaren dichter’. Voeg daarbij alle rampspoed die hem overkwam in zijn leven en het enige dat je nog wil is zijn poëzie lezen.
Wat opvalt is zijn voorkeur voor het dichten over de natuur. Op de blog van Elly de Waard http://www.ellydewaard.nl/blog/ (zij woonde in de jaren 60 van de vorige eeuw samen met Chris van Geel) staan bij de nagelaten gedichten louter gedichten over de natuur. Hier een voorbeeld.
.
Eenden
Ze zijn al weg uit water
en moeilijk van bewegen
verruilen zij hun zwijgen
voor angstaanjagend kwaken.
.
Op de begroeide oevers
klapwieken zij omdat ze niet
hun snavel ongestoord
in water kunnen steken.
.
Met tegenzin op vleugels
verlaten zij de grond,
hun zware lichaam trekt
uit zicht het donker in.
.
met dank aan gedichten.nl
.
Hoewel ik bij de gedichten die ik heb kunnen vinden niet aan close reading heb gedaan, vond ik ze heel toegankelijk en bijzonder. Hoewel poëzie over de natuur mij dan weer minder boeit, waren de gedichten die ik las zeer de moeite waard. Kortom een dichter om te ontdekken als je hem nog niet kende of te herlezen als je hem al wel kende.
ZICHTBAAR ALLEEN 